گزارش ويژه-بخش اول: كارگروه صادرات بخش دوم:مشکلات توليد بخش سوم:پذيرايي از مهمانان خارجي
گزارش ويژه-بخش اول: كارگروه صادرات
توسعه صادرات با توانمند سازي بنگاههاي اقتصادي داخلي امکانپذير است
با تشكيل كارگروه صادرات كالا و خدمات سلامت در حوزه مركز هماهنگي و مديريت امور بازرگاني وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشكي تلاش براي دستيابي به اهداف تعيين شده در ماده 78 برنامه چهارم توسعه به طور ساختاريافتهاي دنبال ميشود. گواينكه صادرات و حمايت از توسعه خدمات و توليدات داخلي با چالشهاي بسياري روبهرو است.
ماده 78برنامه چهارم توسعه مأموريتي را براي وزارت بهداشت مشخص كرده است تا ايران را به كانون رفع نيازهاي پزشكي منطقه تبديل نموده و رقم صادرات تجهيزات كالا، دارو و خدمات پزشكي را به حدود 30 درصد ارز مصرفي حوزه سلامت برساند. بر اين اساس ابتدا بايد تعيين گردد كه چه مقولاتي جز صادرات قرار ميگيرند. بدين ترتيب كالا و خدمات به عنوان دو جزء اصلي صادرات محور ميشوند. كالا شامل فرآوردههاي دارويي و تجهيزات پزشكي است. دكتر سيدحسن طباطبايينژاد دبير كارگروه صادرات، در تعريف خدمات گفت: «هر آنچه كه غيرقابل لمس است و مورد خريد و فروش قرار ميگيرد، خدمات ناميده ميشود. در سال 1997 پس از انتشار موافقتنامه تجارت جهاني كه اصطلاحاً GATT (General agreement on tariff& Trades) ناميده ميشود، چهار روش براي تجارت خدمات در سطح بينالمللي مطرح گرديد. يكي از اين روشها، روش Cross Border، در اين روش خدمتدهنده و خدمتگيرنده از كشور خود خارج نميشوند، مانند خدمات بانكداري الكترونيك يا مشاوره از راه دور. روش ديگر آن است كه خدمتگيرنده به كشور خدمتدهنده سفر ميكند كه گردشگري سلامت از مصاديق بارز آن است. در روش بعدي خدمتدهنده به كشور خدمتگيرنده سفر ميكند، مانند اعزام پزشك يا پرستار به كشورهاي ديگر. روش ديگر حضور تجاري نام دارد كه يك كشور دفتري را در كشور ديگري با هدف صادرات دايرمينمايد. همه اين چهار روش در حوزه خدمات سلامت قرار ميگيرد.» وي در ادامه نبود آمار و اطلاعات در زمينه خدمات را از بزرگترين مسائل اين بخش دانست و گفت: «در بخش كالا به دليل وجود گمرك آمار صادرات تقريباً مشخص است و سالانه در حدود 8 تا 9 ميليون دلار صادرات كالاي پزشكي داريم. اما در خصوص خدمات هيچآماري وجود ندارد، زيرا نه تنها در گمرك ثبت نميشوند، بلكه هيچ مرجعي نيز براي ثبت اين اطلاعات وجود ندارد. اما برآوردهاي حدودي در اين زمينه وجود دارد. سالانه در حدود 10 تا 15 هزار بيمار خارجي به ايران وارد ميشود اما اينكه اين بيماران با چه تعرفه و هزينههايي درمان ميشوند، مشخص نيست.»
در گذشته بحث صادرات به صورت پراكنده در حوزههاي مختلف وزارت بهداشت مطرح گرديد. در يك دوره كوتاهمدت در بخش بينالملل و در يك دوره بلندمدت در حوزه اشتغال پيگيري ميشد. اما امسال اين امر در حوزه مركز هماهنگي و مديريت امور بازرگاني با تشكيل كارگروه صادرات كالا و خدمات سلامت دنبال گرديد. اين كميته داراي نمايندگاني از بخشهاي مختلف وزارتخانه است. دكتر طباطبايينژاد با ذكراين نكته افزود: «نماينده تامالاختيار معاونت غذا و دارو، نماينده تامالاختيار معاونت سلامت، مشاور وزير در امور اشتغال كه هماهنگي دفاتر كاريابي و اعزام نيرو به خارج از كشور را به عهده دارد، مديركل روابط بينالملل وزارت بهداشت كه بازوي اجرايي و هماهنگكننده روابط بينالملل است، نماينده معاونت آموزش و مدير كل تجهيزات پزشكي از اعضاي اين كميته هستند. اين كارگروه مسؤول هماهنگيهاي درونبخشي و فرابخشي است. در اين كميته به دنبال اجرايي و عملياتي كردن ماده 78 قانون برنامه چهارم توسعه از طريق تقويت همكاريهاي فرابخشي و استفاده از منابع خارج سيستم هستيم.»
توسعه صادرات با توانمندسازي بنگاههاي اقتصادي داخلي امكانپذير است، بنابراين حمايت و توانمندسازي اين بنگاههاي اقتصادي بخش مهمي از برنامه توسعه صادرات است. طباطبايينژاد با ذكر اين نكته افزود: «يك بخش از فعاليتهاي كارگروه صادرات حمايت از بنگاههاي اقتصادي براي دستيابي به بازارهاي جديد است. به عنوان مثال بخش بزرگي از صادرات ايران به بازارهاي آفريقا، آمريكاي لاتين و عراق است. از سوي ديگر كمك به شكلگيري خدمات جديدي كه ميتواند در بازارهاي بينالمللي جايگاه و ارزش اقتصادي داشته باشد از ديگر اهداف اين كارگروه است. خدمات مهندسي پزشكي در كشور داراي ساختار منسجم نيست و بسياري از شركتهاي مهندسي پزشكي واردكننده هستند. بحث حمايت از صادرات دركشور سالها مطرح بوده است. جوايز صادراتي يكي از اين حمايتهاست، در حال حاضر شركتهاي دارويي و سرنگسازي از پرداخت ماليات تجميع عوارض معاف هستند، درباره ساير شركتها نيز اين قانون در حال بررسي است. در سال گذشته براي شركتهاي صادركننده اعتبارات بانكي ويژهاي در نظر گرفته شده است، اما اين امر مستلزم مصداقشناسي است و اينكه آيا آن شركت وقعاً با اعتبارات دريافتي اقدام به صادرات مينمايد يا نه! ما تلاش كرديم برروي اين موضوع يك كار تحقيقاتي و نظري اجام دهيم. مهندسي مشاور و نگهداشت نيز هنوز در كشور نهادينه نشد است و در صورتي كه سازماندهي گردد، اين خدمات قابل صدور به ديگر كشورهاست. به عنوان مثال بعضي از شركتها در زمينه واكسيناسيون در كشورهاي خارجي فعاليت ميكنند.»
تحليل و شناسايي بازار براي محصولات و خدمات بحث بسيار با اهميت است و امروزه به صورت كاملاً علمي مورد بررسي قرار ميگيرد. بازاريابي شامل استراتژي حضور در بازار، شناخت بازار و مجموعه فعاليتهايي است كه براي بسترسازي فروش بايد صورت گيرد. دبير كارگروه صادرات در اين خصوص گفت: «در زمينه بازاريابي خدمات و كالاي پزشكي مأموريت وزارتخانه را در دو بخش مشخص كرديم. مرحله اول تدوين برنامه راهبردي صادرات كالا و خدمات ايراني است، مسأله ديگر ايجاد تصويري جذاب و قابل قبول از محصولات و خدمات ايراني در ذهن مشتريان خارجي است. در واقع با تبليغات صحيح ميتوان هويت كالاي ايراني را تعالي بخشيد. به همين منظور در حال تدارك كاتالوگ محصولات ايراني در وزارتخانه هستيم. همچنين حضور در نمايشگاههاي بينالمللي نقش بهسزايي در شناساندن توانمنديهاي شركتهاي ايراني به جهانيان خواهد داشت. مسافرتهاي مسؤولان حوزه سلامت كشور به ديگر كشورها در توسعه و تبليغ محصولات و خدمات ايراني مؤثر است.»
بدون شك محصولات صادراتي بايد به استانداردهاي لازم براي حضور در بازارهاي جهاني دست يابند. علاوه بر آن بايد از قيمت و كيفيت متناسب نيز برخوردار باشند، در دنياي امروز و در كنار رقباي پرقدرت اروپايي و آمريكايي كه سابقه ديرينهاي در توليد و ارائه خدمات دارند و در مقابل سيل عظيم كالاهاي ارزان چيني، داشتن مزيتهاي رقابتي تنها چاره موفقيت در صادرات است. طباطبايينژاد ضمن تأكيد بر اهميت استاندارد بودن محصولات صادراتي گفت: «داشتن استانداردهاي جهاني همچون CE براي ورود به بازارهاي جهاني حداقل كيفيت است و صادركنندگان بايد به اين مهم توجه داشته باشند. در حال حاضر شركتهاي داراي اين استاندارد بسيار كم هستند، اما تعداد زيادي از آنها براي دريافت اين استاندارد علاقهمند هستند و ما تلاش ميكنيم از طريق وزارتخانه در اين زمينه فعاليتهاي حمايتي انجام دهيم.»
به هر حال صادرات فرآيند بسيار سختي است و رقابت در بازارهاي جهاني نيز رقابت پيچيدهاي است. اين نكته بيانگر آن است كه تنها با اضافه كردن يك ماده يا قانون نميتوان همه مسائل را به يكباره حل نمود. ارائه راهكارهاي بنيادي و بسترسازي فرهنگي، جهتدهي فرهنگ مصرف كشور، حمايتهاي مالي از بنگاههاي اقتصادي و كسب و كار خصوصي، كاهش هزينههاي مالياتي و قوانين اداري و هزاران پيشنهاد و راهحل ديگري كه صاحبنظران اقتصادي برميشمارند تنها با عزم ملي و تلاش همگاني براي توسعه امكانپذير است، آري به عمل كار برآيد!
گزارش ويژه- بخش دوم؛ مشکلات توليد نمي گذارد به صادرات بيانديشيم
صادرات مي تواند از ارقام کوچک اغاز شود و به مبالغ کلان تبديل شود
فرقي نميكند اگر بخواهي الكتروشوك بخري يا كرم ضد آفتاب، الكتروكوتر يا اجاق گاز، كيتهاي آزمايشگاهي يا پارچه، هميشه فروشندهها گزينههاي مختلفي در اجناس ايراني و خارجي را به شما معرفي خواهند كرد و همواره در ذهن همه ما اين باور وجود دارد كه جنس خارجي مرغوبتر است، حالا چه بر سر غرور و تعصب مليمان آمده است، كسي خبر ندارد. گويي همه با هم با مساعدت محصولات خارجي همدست شدهايم و آتشي بپا كردهايم تا توليدكنندگان ايراني از ميان آن بگذرد، زير لب دعا ميكنيم تا شايد اين بار هم سياوش به سلامت از آتش بگذرد!
صادرات موفق در سايه توسعه توليدات داخلي معنا دارد. توليدات داخلي نيز به فاكتورهاي اقتصادي، اجتماعي و محيطي بسياري وابسته است. توليد تجهيزات و لوازم پزشكي و آزمايشگاهي به دليل ويژگيهاي خاص خود نسبت به ساير تجهيزات با مشكلات جديتر در كشور همراه است. هر چند كه با تمام اين مسائل باز هم توليد برخي از اقلام تجهيزات پزشكي از رشد نسبتاً خوبي برخوردار بوده است. مهندس يعقوبزاده مديرعامل شركت «پويندگان راه سعادت» و دبير انجمن صنفي 
توليدكنندگان تجهيزات پزشكي با اشاره به روند رو به رشد توليد تجهيزات پزشكي در كشور گفت: «در سال 83 تقريباً دو ميليون دلار، و در سال 84 بيش از سه ميليون دلار صادرات صورت گرفت. همچنين تا پيش از سال 84 2 تا 3 شركت داراي استاندارد اروپا بودند در سال 84، سه شركت ديگر هم به آنها اضافه شد. امسال نيز 3 شركت ديگر موفق به اخذ اين استاندارد شدهاند. علاوه بر اين بيش از 30 شركت از اعضاي انجمن صنفي توليدكنندگان استاندارد ISO 3485 را دريافت نمودهاند.»
دريافت استانداردهاي بينالمللي مهمترين گام براي نفوذ در بازارهاي جهاني است، يعقوبزاده با تأكيد به اهميت دارا بودن استانداردهاي بينالمللي گفت: «زماني كه يك شركت استاندارد اروپا را كسب مينمايد، حداقل معيارهاي ورود به بازار اروپا را داراست. در صنايعي همچون خودروسازي كه تحت حمايت دولت قرار دارد، هنوز خودرويي كه از مرحله طراحي تا توليد كاملاً ايراني باشد، استاندارد دريافت نكرده است. در حالي كه شركتهاي تجهيزات پزشكي كه موفق به كسب استاندارد اروپا شدهاند، از مرحله طراحي تا توليد كاملاً در داخل ايران و با دانش فني متخصصان ايراني انجام شده است. از سوي ديگر، بسياري از محصولات آسياي جنوب شرقي همچون چين داراي استاندارد است. اما به لحاظ كيفيت از محضولات ايراني در سطح پايينتري قرار دارد.»
اگرچه توليد تجهيزات پزشكي در ايران با مشكلات فراواني همراه است، اما خوشبختانه نسبت به كشورهاي منطقه، ايران در وضعيت بهتري قرار دارد. بهروز حاجيان تهراني مديرعامل شركت پيشتاز طب زمان و دبير انجمن تأمينكنندگان لوازم و تجهيزات آزمايشگاهي با ذكر اين نكته گفت:«ساخت تجهيزات پزشكي ايران نسبت به ساير كشورهاي منطقه در وضعيت مطلوبتري است. 60 تا 70 درصد نياز كيتهاي آزمايشگاهي كشور در داخل توليد ميشود. علاوه بر آن بسياري از شركتها داراي گواهينامه استاندارد ISO هستند. از 500 شركت فعال در زمينه آزمايشگاهي تنها 200 شركت فعاليت توليدي دارند. و در اين ميان نيز شايد در حدود 50 شركت در شرايط مساعد قرار دارند، اما همين تعداد نيز در كشورهاي در حال توسعه وجود ندارد.»
قدر مسلم حضور در بازارهاي جهاني بدون موفقيت در بازار داخلي امكانپذير نيست. دانش فني و آگاهي متخصصان علوم پزشكي كشور در سطح نسبتاً خوبي قرار دارد و برآوردن توقعات اين متخصصان كار چندان سادهاي نيست. يعقوبزاده در اين خصوص گفت:«بازار ايران بازار مشكلي است. حضور پزشكان ماهر و متخصص در مراكز درماني و انجام اعمال جراحي تخصصي در كشور مهمترين دليل بالا بودن سطح توقع بازار است. اگر توليدكنندهاي خودش را در بازار ايران محك بزند سكوي پرتابي براي بازار خاورميانه خواهد بود. گام بعدي حضور در بازارهاي اروپا، آمريكاي جنوبي و حتي آمريكاي شمالي است.
برخي از كشورهاي اروپايي اين محصولات را براي خودشان نميخواهند، بلكه براي كشورهاي آفريقايي ميخواهند. ميتوان روي اين بازار هم سرمايهگذاري كرد، اما در بازاريابي بايد به آهستگي جلو رفت. واقعيت آن است كه كسي كه خود را به بازار ايران محدود نمايد، محكوم به فناست.» بهروز حاجيان تهراني نيز در اين باره افزود: «حدود 75 درصد توليدات جهان توسط 22 درصد از مردم جهان مصرف ميشود كه اين 22 درصد عمدتاً شامل كشورهاي اروپايي است. حضور در بازار اروپا بسيار مشكل است و در آنجا رقباي سرسختي وجود دارند. در كشورهاي همسايه و خاورميانه نيز بازار عربستان بازار بزرگي است. بازار آفريقا نيز ميتواند بازار خوبي باشد. اگرچه به دليل فقر اقتصادي اين كشورها دسترسي به آنها مشكل است. در حال حاضر بسياري از شركتهاي توليدي ايراني ازلحاظ كيفيت محصولات، نيروي متخصص و ديگر موارد از كشورهاي اروپايي بهتر هستند. اما متأسفانه شركتهاي اروپايي نان اسم و رسم خود را ميخورند.»
يكي از بزرگترين مشكلات توليدكنندگان تجهيزات پزشكي سردرگمي آنها ميان وزارت بهداشت و ديگر وزارتخانههاست. اينكه وزارت بهداشت به عنوان مصرفكننده لوازم تجهيزات پزشكي چقدر بايد در توسعه توليد و صادرات سهيم باشد، هنوز هم در سايهاي از ابهام قرار گرفته است. گروهي بر اين باورند كه وزارت بهداشت كه بزرگترين خريدار و مصرفكننده لوازم و تجهيزات پزشكي است، بايد از متوليان اين امر حمايت كند و گروهي ديگر حمايت از توليد را خارج از حوزه وظايف وزارتخانه ميدانند. يعقوبزاده در خصوص رويكرد وزارت بهداشت در قبال صادرات افزود: «وزارت بهداشت در حمايت از صادرات جلسات متعددي برگزار كرده است، اما توليدكنندهاي كه تحت فشار مالي و بدهي قرار دارد نميتواند صادرات داشته باشد توليدكننده قوي، صادر كننده قوي خواهد شد. حمايت زماني مفهوم دارد كه در دو محصول داراي كيفيت و قيمت مشابه، جنس داخلي ترجيح داده شود. در هنگام خريد دولت بايد همه شركتهاي داخلي و خارجي را در مناقصه قرار دهد. اگر توليد داخلي داراي استاندارد اروپا است، قيمت و كيفيت خوبي دارد. آنگاه محصول داخلي انتخاب شود. در كشور اوكراين براي توليد داخلي 20 درصد ارزش ميگذارند. يعني ميان محصول داخلي و خارجي با كيفيت يكسان اگر تا 20 درصد قيمت بالاتر هم باشد، محصول داخلي را ترجيح ميدهند. در ايران متأسفانه توليدكننده از دولت حمايت ميكند نه دولت از توليدكننده!»
وي در ادامه به مناقصه اورژانس اشاره كرد و گفت: «در مناقصه اورژانس مسؤولان اعلام كردند كه شركتكنندگان در مناقصه بايد داراي استاندارد باشد، توليدكنندگان نيز مدارك استاندارد تضمين كيفيت خود را ارائه نمودند، اما تنها به خاطر 3 تا 4 درصد تفاوت قيمت دولت از خارج خريد كرد.
اين مسأله غرور آدم را لكهدار ميكند، خريد تجهيزات آمبولانس هنگامي كه توليد داخلي وجود دارد، توهين به غرور ملي است. اگر همين محصول را در دبي عرضه كنيم و از ما سؤال كنند اگر محصول شما كيفيت دارد، چرا دولت شما مشابه اروپايي يا چيني اين محصول را خريده است، ما در پاسخ چه بايد بگوييم؟!!»
يعقوبزاده كه همچنان سراپا گلايه بود، ادامه داد: «معمولاً در نشستها و همايشها توليدكنندگاني نقش يك پوستر را دارند. ما ديگر نميخواهيم به عنوان يك پوستر تبليغاتي براي وزارتخانه باشيم تا هر جا لازم بود توليدكننده را در ويترين قرار دهند و تبليغاتكنند و در نهايت از اجناس خارجي خريداري نمايند.
توليد داخل ايران از جنبههاي مختلفي قابل تعريف است. دسته اول محصولاتي است كه دولت توليدكننده و مردم مصرفكننده هستند. مثل خودرو يا موبايل، در اين صورت بهشت توليدكننده و جهنم مصرفكننده خواهد بود. اينكه اين خودروها تا چه اندازه به استانداردهاي بينالمللي دست يافتهاند، جاي بحث دارد. دسته دوم محصولاتي هستند كه توليدكننده و مصرفكننده هر دو مردم هستند. همچون يخچال و تلويزيون، در اين موارد دولت دخالت چنداني در فروش يا خريد ندارد. دسته سوم محصولاتي است كه مردم توليدكنندهاند و دولت مصرفكننده است، كه محصولات پزشكي در اين دسته قرار دارد. در اين صورت جهنم توليدكننده است، زيرا از 30 شركت توليدكننده يك محصول در دنيا، 25 تاي آنها در ايران دفتر نمايندگي فروش دارند، تا سال 82 تعرفه گمركي اين محصولات صفر بود، در حالي كه از توليد داخلي 3 درصد تجميع عوارض گرفته ميشود. بنابراين مصرفكننده به راحتي جنس خارجي را انتخاب ميكند. نقش دولت نه مصرفكننده است، نه توليدكننده، بلكه بايد نقش نظارتي داشته باشد و فرآيندهاي خريد، مصرف و توليد را جهتدهي نمايد.
دولت نبايد آنقدر بر منافع توليدكننده تأكيد شود تا مردم از آن منزجر شوند و نبايد زماني كه محصول مشابه داخلي وجود دارد چرا بايد از نمونه خارجي آن خريداري كرد.»
سازوكارهاي توسه صادرات بدون برنامهريزيهاي استراتژيك و كلان از سوي دولت امكانپذير نيست. سازمان توسعه تجارت يكي از فعالان حوزه صادرات است. بهزاد حاجيان تهراني مدير بازرگاني شركت «پيشتاز طب زمان» در خصوص عملكرد اين سازمان گفت: «يكي از اهداف سازمان تجارت حمايت از صادرات است. بر همين اساس بخشي از هزينههاي نمايشگاهي شركتهاي حاضر در نمايشگاههاي خارجي را ميپردازد كه البته مقدار آن بسيار كم است و بايد افزايش يابد.»
وي در ادامه افزود: «صادرات ميتواند از ارقام كوچك آغاز شود و به مبالغ كلان تبديل گردد. شركتهاي توليدكننده كيتهاي آزمايشگاهي جزو صنايع كوچك محسوب ميشوند، بنابراين بايد از آنها به اندازه همان صنايع كوچك انتظار داشت.»
تأكيد دولت بر حمايت از صنايع كوچك و ارائه امكانات و تسهيلات لازم به اين صنايع ميتواند براي همه شركتهاي تجهيزات و لوازم پزشكي و آزمايشگاهي اميدواركننده باشد. متأسفانه يكي از بزرگترين مشكلات توليدكنندگان تجهيزات پزشكي آن است كه آنها مصرفكنندهاي به نام مراكز درماني دارند. مصرفكنندگاني كه معمولاً هيچگاه به صورت نقدي خريد نميكنند و پس از گذشت چندين ماه هزينههاي خود را پرداخت ميكنند. شايد يكي از دلايل شكنندگي اين شركتها عدم وجود گردش نقدينگي است.
بهزاد حاجيان تهراني با ذكر اين نكته خاطرنشان كرد: «پس از خريد مواد اوليه، 2 تا 3 ماه طول ميكشد تا اين مواد به كشور برسد و وارد پروسه توليد شود، پس از عرضه محصول نهايي، توليدكنندهها مجبورند به خاطر شرايط رقابتي جنس خود را به صورت اعتباري به خريداران بفروشند و بازپرداخت آنها توسط مصرفكنندگان گاهي تا 4 ماه به طول ميانجامد. اين مدت زمان زيادي است تا اين پول دوباره به چرخه نقدينگي شركت بازگردد. به طور متوسط اين فرايند 6 ماه طول ميكشد. در اين مدت شركت بايد حقوق پرسنل را پرداخت نمايد، خريد مواد اوليه و هزينه دستگاهها بايد به صورت نقدي پرداخت شود، بنابراين بسياري از شركتهاي توليد با مشكلي به نام گردش نقدينگي رو به رو هستند. در اين شرايط منابع مالي با نرخ مناسب كه اين خلأ را جبران كند در اختيار شركتها نيست، و آنها مجبور ميشوند به پولهايي كه در بازار وجود دارد، با بهرههاي سنگين كه گاهي تا 50 درصد در سال ميرسد، مراجعه نمايند. اين قضيه لطمه بزرگي به توليدكنندهها وارد ميكند و باعث ميشود بسياري از آنها از فرايند توليد خارج شوند. دولت ميتواند اين منابع مالي را با سهولت در اختيار شركتها قرار دهد نه همچون بانكها كه دريافت وام مستلزم گرو گذاشتن سند است، دولت بايد اين روند را تسهيل نمايد.»
مديرعامل شركت «پيشتاز طب زمان» با اشاره به شرايط نامساعد توليدكننده در كشور گفت:«صادرات بدون توليد مفهومي ندارد، بايد زمينهسازي جهت ارتقاي سطح توليد انجام شود و اين امر با شعار محقق نميشود، بلكه نيازمند برنامهريزي بلندمدت است. با وام 5 يا 10 ميليوني نميتوان هيچ كاري را پيش برد. بايد از كشورهاي موفق در اين زمينه الگوبرداري كرد تا بتوان توليد را توسعه داد. در حال حاضر استرس زيادي درباره توليد وجود دارد. يعني هزينههاي سنگيني توليدكننده وارد ميشود. در نتيجه بسياري از توليدكنندهها، فرآيند تولدي را كنار گذاشتهاند و به سراغ مشاغل كاذب ميروند. البته نبايد واردات را انكار كرد. در برخي موارد واردات نيز ضرورت دارد. بايد گروههاي تخصصي در اين زمينه تشكيل شود و تحقيقات بنيادي و پايهاي انجام گردد.» يعقوبزاده نيز با اشاره به تجربيات كشورهاي موفق در حوزه صادرات گفت: «25 سال طول كشيد تا دولت متوجه شد نبايد از صادرات عوارض بگيرد، چند سال بايد طول بكشد تا دولت بداند كه نبايد از توليد عوارض گرفت؟ از يك طرف گفته ميشود توليد داخلي و ايجاد اشتغال مقدس است، و از سوي ديگر از كساني كه اين كار را انجام ميدهند، عوارض گرفته ميشود. عوارض بايد از كساني گرفته شود كه براي ديگر افراد جامعه مزاحمت ايجاد ميكنند، باعث آلودگي هوا و محيط زيست ميشوند.
ببينيم چه اتفاقي افتاد كه چين در طول 10 سال بزرگترين توليدكننده تجهيزات پزشكي از نظر كمي است. در نمايشگاه سال 1998 مديكا اصلاً شركت چيني وجود نداشت، در سال 1999 يك غرفه 12 متري داشت. در حال حاضر يك سالن به چين اختصاص داده ميشود. بايد بررسي شود كه چين، كره و ژاپن چگونه اين مسير را پيمودهاند، و راهكارهاي متناسب با مملكت را تدوين نمود!»
گزارش ويژه- بخش سوم-پذيرايي از مهمانان خارجي در بيمارستان
صنعت توريسم در برخي از كشورهاي دنيا به يكي از صنايع سودآور تبديل شده است. ايران اگرچه از پتانسيلهاي بالقوهاي در توسعه اين صنعت برخوردار است، اما سيستمهاي كارآمدي جهت استفاده بهينه از اين منابع و امكانات در كشور وجود ندارد. در حالي كه همسايگان ما با توانمندي از امكانات و منابع ناچيز خود بهره جستهاند.
هلث توريسم يا گردشگري سلامت، بحث تازهاي است كه علاوه بر جاذبههاي گردشگري به امكانات و توانمنديهاي درماني تأكيد دارد.
تبحر و دانش پزشكان ايراني از يك سو و كمبود مراكز درماني در منطقه باعث شده است تا ايران بتواند به عنوان يكي از محورهاي توسعه كشور مطرح گردد. از سوي ديگر تجهيزات و لوازم پزشكي ايراني نيز ميتوانند به واسطه اين صنعت به خارج از مرزهاي ايران سرك بكشند!
اين گفتوگو با دكتر عبدالحسين ناصري دبير شوراي گردشگري سلامت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري صورت گرفته است. وي داراي مدرك دكتراي علوم آزمايشگاهي است و چندين سال در اين زمينه فعاليت كرده است.
آقاي دكتر، به نظر شما صادرات تجهيزات پزشكي در ايران چه روندي داشته است؟
پيش از انقلاب اسلامي، ساخت تجهيزات پزشكي بسيار ناچيز بود. پس از انقلاب با شروع جنگ و تحريم در كشور، ساخت تجهيزات پزشكي آغاز شد. خوشبختانه امروزه محصولات ايراني در خاورميانه رقيبي ندارد و حتي در بعضي موارد با توليدات آسياي جنوب شرقي قابل رقابت است، همچنين حضور شركتهاي ايراني در نمايشگاههاي بينالمللي بازارهاي خوبي را در خاورميانه و آسياي ميانه ايجاد نموده است.
با توجه به اهميت تجهيزات پزشكي به عنوان صنعت استراتژيك، چه قوانين حمايتي بايد از سوي دولت انجام شود؟
در زمينه صادرات ازسوي دولت حمايتهاي خوبي درباره توليدكنندگان صورت گرفت. يكي از مواردي كه به آن اهميت ويژهاي داده شده است، جلوگيري از ورود كالاهاي مشابه خارجي به كشور است. همچنين تسهيلات ديگري همچون اعطاي وام به توليدكنندگان از ديگر حمايتهاي دولت است. علاوه بر اين مركز توسعه صادرات براي حضور شركتهاي توليدكننده در نمايشگاههاي خارجي و بينالمللي گامهاي مثبتي برداشته است و بخشي از هزينه غرفهها را ميپردازد.
با تمام اين اوصاف، توليدكنندگان ايراني با موانع بسياري روبهرو هستند، از ديدگاه شما بزرگترين مشكلات توليدكنندگان چيست؟
استانداردسازي، رقابت با محصولات مشابه خارجي و قيمت از مهمترين مسائل توليدكنندگان داخلي است. مثلاً كفشي كه در ايران توليد ميشود با هزينه تمام شده 10000 تومان است، در حاليكه همين كفش با كيفيت بهتر و نصف قيمت توسط چين توليد ميشود. براي حضور در بازار رقابتي دنيا بايد يارانههايي به توليدكنندگان داده شود. در قوانين ماليات و دستمزد كارگران تجديدنظر شود تا انگيزههاي لازم براي توليد تقويت گردد. ازسوي ديگر بايد دانست كه حمايت از توليد به معناي انحصار بازار نيست، بلكه كالاي ايراني بايد با كسب ويژگيهاي كيفي و كمي لازم توان رقابت با كالاي خارجي را فراهم نمايد.
به نظر شما اين ويژگيهاي كمي و كيفي براي كالاي صادراتي شامل چه مواردي است؟
دارا بودن استاندارد، كيفيت و قيمت مناسب فاكتورهاي مهم يك كالاي صادراتي مطلوب بستهبندي و شكل ظاهري كالا نيز از اهميت بسزايي برخوردار است. بسياري از محصولات كشاورزي ما، به دليل عدم بستهبندي مناسب به كشورهاي ديگر فرستاده ميشود و پس از آن وارد بازار جهاني ميشود. به عنوان مثال زعفران توليد ايران به اسپانيا و كشورهاي حوزه خليج فارس براي بستهبندي فرستاده ميشود. بازار جهاني عرصه رقابت است. شركتهاي ايراني بايد توان رقابت داشته و با افزايش كيفيت و تنوع محصولات به اين مهم دست يابند. از سوي ديگر معمولاً قيمت تمامشده كالا در ايران نسبتاً بالاست و ما بايد هزينهها را براي افزايش قدرت رقابت كاهش دهيم.
بدون شك صادرات موفق به مدد بازاريابي امكانپذير است، در اين خصوص چه نظري داريد؟
اطلاعرساني، تبليغات، عرضه كالا، حضور در نمايشگاهها و بازارها، ايجاد رقابت، شناسايي، فرصتها و تهديدها و قيمت تمام شده در زمينه بازاريابي دخيل است. بايد از متخصصان بازاريابي براي بررسي وضعيت كشورها و بازارهاي هدف بهره گرفت. بدين ترتيب سلايق و تجهيزات مورد استفاده و كيفيت مورد نظر آنها و همچنين سرمايه اختصاصي آن كشورها را به صورت علمي برآورد نمود تا توانايي رقابت با ديگر محصولات را داشته باشيم.
در پايان اگر صحبت خاصي داريد، بفرماييد.
متأسفانه در بسياري از كارخانجات داخلي، ابتداي كار كالاي خوب و با كيفيت ارايه ميشود. اما پس از مدتي بحث نظارت برروي استاندارد كالا كمرنگ ميشود. علاوه بر آن بايد تعداد مراكز تحقيقاتي، نظارتي و پژوهشي در رابطه با بحث ماركتينگ و استانداردسازي، ايجاد فرصتها و بررسي چالشها افزايش يابد. افزايش كمي كالا نبايد منجر به كاهش كيفيت آن گردد.
با تشكر از فرصتي كه در اختيار ما قرار داديد.
)
