کاربر مهمان ||  ورود

گزارشات صنفی - ماهنامه مهندسی پزشکی

ماهنامه شماره 210

حال و روز رسانه هاي حوزه سلامت از ديدگاه اصحاب رسانه، کتمان واقعيت هاي نظام سلامت، عامل آسيب هاي بزرگ

نویسنده: مينا دارابي

حال  و روز رسانه هاي حوزه  سلامت از ديدگاه اصحاب رسانه، کتمان واقعيت هاي نظام سلامت، عامل آسيب هاي بزرگدریافت فایل - 1329KB

tazini1_210.jpg

پرداختن به رسانه ها ازاينرو که آنها خود مرکز روايتگري پديده ها و اتفاقات هستند اغلب به چشم نميآيد. کسي نميپرسد چرا خبرنگاران از شرايط زندگي و حال و روز خود نميگويند اما زماني که مشکلي براي مردم در بيمارستان پيش ميآيد، عمل جراحيشان به تعويق ميافتد يا تخلفي در دريافت ويزيت ها ميبينند بلافاصله ميپرسند چرا خبرنگاران اين موضوع و مشکل را روايت نميکنند. فعالان صنفي و انجمنه اي مردم نهاد هم به همين ترتيب؛ همه گروه ها و اقشار جامعه براي انتشار آنچه به آن انتقادي دارند يا حقوقشان را در سختي و مضيقه قرار داده به سراغ رسانه ها و خبرنگاران ميآيند اما کسي نيست که پاي درد دل خودشان بنشيند، به حرف هايشان گوش کند، مشکلات و دغدغه هايشان را پيگيري کند و از استقلال قلمشان پاسداري کند.
تقريباً ديگر بهسختي ميتوان متصور بود که رسانه اي با تعداد زيادي خبرنگار، دبير و سردبير با درآمدهاي آگهي روي پاي خود بايستد مگر اينکه به درآمدهاي فعالان اقتصادي در شرکت يا اتحادي هاي متصل باشد و حالت سوم اينکه از منابع مالي لايزال دولتي و يکي از ارگانهاي حاکميتي سهمي ببرد. از مورد اول مثال هاي زيادي ميتوان آورد که در دهه هاي گذشته به دليل صدور حکم توقيف يا مواردي ازايندست و در دهه هاي اخير به دليل شرايط بد اقتصادي و نبود منابع مالي کافي هميشه کار را با حداقل تيم خبري انجام داده و در مراحل بعدي تصميم به توقف فعاليت بهدليل شرايط بد اقتصادي گرفته است.
نيازي به توضيح نيست که وقتي رسانهاي براي تأمين منابع مالي به يک نهاد متصل شود منطقاً نميتواند حرکتي جز در مسيري که سردمداران آن نهاد صلاح ميدانند، داشته باشد. رويکردهايي که از شيوه جذب نيروي تکجنسيتي آغاز ميشود و  تا تمرکز بر سوژه هاي خاص با ادبياتي متفاوت که چند بعد يک ماجرا را پررنگتر از ديگر ابعاد آن ميبيند ادامه پيدا ميکند.
حيات رسانه هايي با متوليان گوناگون در تمامي کشورها امري رايج است اما ايراد در غياب رسانه هاي مستقل است. رسانه هايي که اعتبار خود را نه از موسسهاي که آن را حمايت ميکند بلکه از عملکرد خود در شيوه روايتگري و وفاداريشان به بيطرفي ميگيرند. لازم به گفتن نيست که وجود شاهد عادل و منصف يا دستکم شاهداني که تلاش ميکنند منصف باشند چه سهم بزرگي در شکل دادن به اعتماد عمومي و تقويت و تحکيم روابط اجتماعي و شفافيت روالها دارد.
جداي از مشکلاتي که در جريان کاهش تيراژ روزنامه ها و ريزش شديد مخاطب تمام رسانههاي کشور را درگير کرده، در جريان مشکلات اقتصادي در سالهاي اخير که شرححال کلي آنها در بالا گفته شد رسانه ها شايد بيشترين آسيبها را متحمل شدند. آسيب هايي که از ناحيه افزايش هزينه هاي جاري و عمومي، افزايش هزينه هاي ناشي از چاپ و تهيه نشريات شروع شد، با کاهش تعداد آگهيهاي تبليغاتي و بعضاً بدقولي در تسويه حسابها شدت گرفت و به پيامدهايي نظير کاهش و تعويق هاي طولاني در پرداخت حقوق، تعديل نيرو، افزودن به مسئوليت هاي نيروي مشغول به کار و درنهايت توقف کامل فعاليت ختم شد. اين مشکلات آنقدر غيرقابل انکار هست که نمايشگاه مطبوعات امسال به عنوان بزرگترين رويداد گردهمايي رسانه ها از تقويم نمايشگاه هاي امسال کشور حذف شد. اتفاقي که البته در تمامي اصناف و بخشهاي اقتصادي مشاهده شد اما صداي آن شايد در ميان اصحاب رسانه آن هم در سايه رشد شبکه هاي اجتماعي و بياعتمادي مردم به رسانه ها چندان به گوش نرسيد.
در چنين شرايطي شايد گفتن از رسانه نه امري حاشيه اي که از اولويت هاي اصلي هر نهاد يا گروه و دستکم فعالان رسانهاي باشد. در همين راستا بر آن شديم تا در گزارش ويژه اين شماره «ماهنامه مهندسي پزشکي» از شرايط نابسامان اقتصادي رسانه ها و بحران هويتي که به موازات ديگر بخشهاي جامعه رسانه ها را نيز در حال درنورديدن است بگوييم. از سوي ديگر برگزاري چهارمين نمايشگاه بين المللي ايران فارما و دومين دور از نمايشگاه رسانه هاي سلامتمحور ما را براي پرداختن به اين موضوع بيشازپيش ترغيب کرد.
در گزارش ويژه اين شماره با 6 نفر از فعالان رسانهاي در کسوت خبرنگاران باسابقه، دبير و سردبير و مديران روابط عمومي سازمان اورژانس کشور و معاونت درمان وزارت بهداشت به گفتگو نشستيم.
در ادامه عملکرد رسانه هاي عمومي و تخصصي رسانه هاي سلامت را از منظر دکتر راثي تهراني دانشجوي دکتري علوم ارتباطات اجتماعي دانشگاه علامه طباطبايي و پژوهشگر ارتباطات سلامت تحليل و ارزيابي کرديم.

خبـــر
پيگيري حقوقِ به خطر افتاده مردم است

arab210_1.jpg

سايت سلامت آنلاين که از ابتداي سال 97 به کار خود پايان داد يکي از رسانه هايي که بود که در سالهاي اخير از سوي وزارت بهداشت شکل گرفت. رسانهاي که تلاش کرد به خيل عظيم انتقادات طرح تحول نظام سلامت پاسخ دهد و تصويري دور از جانبداري ارائه دهد. در اين گفتگو ديدگاه هاي خانم عرب را بررسي ميکنيم. زهرا عرب سردبير اين سايت و از خبرنگاران باسابقه بود که کار در روزنامه جام جم ازجمله سوابق اوست. در ادامه مصاحبه با خانم عرب به عنوان يکي از باسابقه ترين خبرنگاران حوزه سلامت را ميخوانيد.

چرا خبرنگار شديد؟
من تمام دوران 25 ساله کاريام را در حوزه اجتماعي کار کردم و بهداشت و درمان هميشه يکي از مهمترين حوزه هاي فعاليتم بوده است. سه سال و نيم سردبير سايت «سلامت آنلاين» بودم که به شکل تخصصي در اين حوزه فعاليت ميکرد و اکنون بازنشسته شده ام.

حوزه سلامت براي شما چه جذابيت هايي دارد؟
درواقع هميشه جذابترين بخش اين حوزه براي من کمک کردن به ارتقاي سلامت جامعه بوده است. به همين دليل هم اين حوزه چون با سلامت روح و روان مردم به طور مستقيم ارتباط تنگاتنگ دارد، با ديگر رسانه هاي تخصصي تفاوت ساختاري خواهد داشت. چه بخواهيم و چه نخواهيم مردم به اخبار حوزه سلامت حساسند و بايد بگويم حتي اعتماد غيرقابل توجيه دارند. من سالها پيش در روزنامه جام جم معاون خبر بودم و ميديدم مردم وقتي يادداشتي از يک پزشک را در روزنامه ميخواندند، زنگ ميزدند و اصرار داشتند شماره مطب او را بگيرند و من مدام بايد توضيح ميدادم چاپ يک مطلب يا مصاحبه از يک پزشک در روزنامه و يا صداوسيما لزوماً به معناي تبحر و مهارت آن پزشک نيست. اين نشان ميدهد صفحه سلامت رسانه ها يکي از پرمخاطبترين صفحات البته بعد از صفحه حوادث است. طبيعي است وقتي مخاطب يک حوزه زياد باشد، حساسيت ها به آن حوزه هم بايد دوچندان شود. به باور من اين نکته مهمترين تفاوت رسانه هاي حوزه سلامت با ديگر حوزه هاي تخصصي است.

tazini5_210.jpg

برايمان از خاطرات تلخ و شيرين دوران خبرنگاري بگوييد؟
خاطرات شيرين و جذاب در اين حوزه براي من خيلي زياد بوده است. ولي اگر ناچار باشم يکي را انتخاب و بازگو کنم حتماً کار سختي انجام دادهام. براي هر روزنامه نگاري پيگيري يک سوژه و به ثمر نشستن و تأثيرگذاري آن روي زندگي مردم بدون ترديد جذابترين بخش کار است. سالها پيش ما در روزنامه جام جم روي  دو سوژه  مهم «خونهاي آلوده» و «انرژي درماني» کارکرديم. کاري سخت که با پيگيري به نتايج خوبي هم رسيد. من هيچوقت نميتوانم اين دو رويداد را در دوره کاري خود فراموش کنم.
خاطرات شيرين هم که زياد است. تصور کنيد وقتي شرح حال دختري 19 ساله مبتلا به سرطان مغز از روستايي دورافتاده در اردبيل را مينويسي که حتي پول شيميدرماني ندارد و از اين راه 200 ميليون تومان (اتفاق مربوط به سال 89 يا 90 است) کمک مردمي برايش جمع ميشود و تو سهمي کوچک در آن داري، چه حس خوبي به به شما ميدهد؟ از اين خاطرات همه ما فراوان داريم.

در دو سال گذشته چند سوژه و موضوع بوده که به نظرتان رسيده و نتوانستيد به دلايل گفته يا ناگفته از پرداختن به آن صرفنظر کنيد؟
 اين موضوع مربوط به دو سال گذشته نيست و هميشه وجود داشته است. دليل آن هم اين است که رسانه هاي ما يا مستقل نيستند و به نهاد و ارگاني وابستهاند يا از ترس تعطيل شدن هميشه دست به عصا راه ميروند و ميخواهند سري که درد ميکند را دستمال نبندند. بنابراين يا به بسياري از سوژه ها نميپردازند يا کجدار و مريز ميپردازند که به کسي برنخورد. مثلاً در حوزه دارو و مافياي دارويي و تجهيزات پزشکي خيلي تلاش کرديم گزارش هاي ميداني و تحقيقي تهيه کنيم اما به دلايلي نتوانستيم. يا در حوزه قصور پزشکي، متأسفانه در کشور ما از سوي سازمانهاي ذيربط خيلي نسبت به اين سوژه حساسيت وجود دارد و دست خبرنگار را در دادن اطلاعات مستند ميبندند. اگر به دوستان پزشک برنخورد شايد يکي از دلايل آن عدم انتقادپذيري صنف پزشکان و مشخصاً سازمان نظام پزشکي هم باشد. سوژه کشيدن بخيه چانه آن کودک را يادتان هست؟ اولين بار خبرش را در يک سايت محلي خواندم و به ياد دارم خبرش را ساعت 12 نيمهشب روي خروجي سايت سلامت آنلاين قرار دادم؛ فرداي آن روز واکنشهاي عجيب وغريبي از سوي برخي انجمنهاي پزشکي ديدم که چرا اين خبر را منتشر کردهام. البته خوشبختانه مسئولان سايت اعتراضي نداشتند.

tazini3_210.jpg

جاي چه رويکرد يا نگاهي در رويکرد دروازه باني اخبار رسانه هاي تخصصي حوزه سلامت و سرويس سلامت رسانه هاي عمومي خالي است؟

دروازه باني خبر در حوزه سلامت خيلي مهم است و به نظر من بايد از همه حوزه ها دقيقتر و ظريفتر باشد چون ممکن است با انتشار يک خبر در اين حوزه، سلامتي مردم به مخاطره بيفتد. به نظر من بي توجهي به تأثير انتشار اخبار موثق و غير موثق در اين حوزه چالش اصلي دروازه باني خبر در رسانه هاي سلامتمحور است که آن هم به دليل پايين بودن سطح سواد بسياري از خبرنگاران و دروازه بانان خبر است. آنقدر در اين حوزه اخبار متناقض منتشر ميشود که مخاطب سردرگم ميشود که کدام يک درست است. چالش مهم ديگر در نظر نگرفتن منافع مردم است. گاه خبرنگار و دبير و سردبير همه ميدانند مثلاً داروي بيماران خاص ناياب يا گران شده، اما به دليل منافع سازماني از گفتن واقعيت پرهيز دارند. اين نوع اطلاع رساني اعتماد مردم که سرمايه اصلي و بزرگ يک رسانه هستند را از بين ميبرد و موجب ميشود هيچ پيامي را مردم نپذيرند و اين يعني مرگ يک رسانه.

کارکرد رسانه ها در پوشش اخبار و چالشهاي حوزه سلامت با سالهاي گذشته چه تفاوت هايي دارد؟
به اعتقاد من رسانه ها در حوزه سلامت نسبت به سالهاي گذشته کمتر جسارت دارند، کمتر کار ميداني و تحقيقي ميکنند، کمتر به سلامت مردم توجه ميکنند و متأسفانه بايد بگويم بيشتر دوست دارند اخبار سفارشي کار کنند. رسانه هايي هم که انتقاد ميکنند نقدشان کمتر منصفانه است و بيشتر رنگ و بوي سياسي و جناحي دارد و در پي آنند که فلان وزير و مدير را تخطئه کنند و در اين بين دودش به چشم مردم ميرود.

از ميان مسئولان نظام سلامت اکثريت خود را مقيد به پاسخگويي ميدانند يا ترجيح ميدهند جواب سؤالات را با توجه به دغدغه ها و مصلحت انديشي هاي خود بدهند؟

متأسفانه مصلحت انديشي در همه حوزه ها به بيان واقعيت چيره شده است و اين مختص مسئولان حوزه سلامت نيست. سياست زدگي و منافع سازماني در اغلب مسئولان ما نهادينه شده است. به همين دليل است که براي نمونه وقتي وزير بهداشت از خطر روغن پالم سخن به ميان ميآورد آن همه واکنش دارد، چون همه انتظار مصلحت انديشي دارند، غافل از اينکه کتمان واقعيت ها در حوزه سلامت آسيبهاي بلندمدت در پي دارد.

به نظر شما مهمترين چالش نظام سلامت در شرايط کنوني چيست؟
مهمترين چالش نظام سلامت به باور من ساختار بيمهاي در کشور ماست. مردم ما  30 سال حق بيمه ميپردازند ولي هنگام بيماري تنها و بيپناه به حال خود رها ميشوند. درواقع بيمه نصف نيمهاي دارند که هنگام بيماريهاي سخت و پرهزينه حمايتشان نميکند. وضع بودجه کشور هم آنقدر خوب نيست و اجراي طرح بزرگي مانند تحول نظام سلامت را با چالش اساسي مواجه کرده است. دولتها و بهتر بگويم حکومتها مسئول تأمين امنيت و سلامت مردم هستند و بايد در اين راه هزينه کنند. در همه کشورهاي پيشرفته هم بهداشت و درمان جزو حوزه هاي پرهزينه دولتهاست.

Gozaresh_vije210_1.jpg

در طول دوران کاري چقدر از اخبار، گزارشها و گفتگوهايي که نوشته و منتشر کرديد موضوع اصلي و بغرنج روز بوده است؟
سالهاي ابتدايي روزنامه نگاري، استاد گرانقدر من دکتر يونس شکرخواه به من يک جمله آموخت. او به من گفت هر جا ديدي منافع مردم به مخاطره افتاده يا ميتوان با نوشتن مطلبي حال مردم را خوبتر کرد، بدان و آگاه باش خبر همانجاست، هرگز از آن خبر عبور نکن. سعي کردم اين درس استاد در همه سال هاي کاريام آويزه گوشم باشد.

امکان دارد يک روز کار خبر و رسانه را پيش از بازنشستگي رها کنيد؟
دو سال است بازنشسته شده ام ولي متأسفانه سختي ها و تنگناهاي اين حرفه مرا کمي از آن دلزده کرده است. البته شايد دليل اصلي آن پيري هم باشد.

dorabadi210.jpg

اميدوارم خبرنگاران خبرنگار بمانند
محمد کرم درآبادي، مدير سازمان اورژانس کشور اگرچه کمتر از 10 سال است که پا به دنياي خبرنگاري گذاشته اما در طول اين سالها و برخلاف خيلي از افراد تجربيات متفاوتي داشته است. او حالا نزديک به يک سال است که به عنوان مدير روابط عمومي وارد سازمان اورژانس شده و به نوعي در مرکز اخبار حوادث و رويدادهاي اورژانسي است.

چند سال از حضور شما در عرصه رسانه ميگذرد؟
من از سال 1390 با ورود به باشگاه خبرنگاران وارد جامعه فعالان رسانه شدم. در سال 1392 به عنوان دبير گروه علمي پزشکي و در سال 1394 به عنوان سردبير گروه و گوينده خبر فعاليت کردم. از پاييز سال 96 پيشنهاد مديريت روابط عمومي سازمان اورژانس کشور را قبول کردم و تاکنون در همين جايگاه مشغول به کار هستم.


تابه حال در چه حوزه هاي خبري کارکرده ايد؟
علاوه بر حوزه بهداشت و درمان، در حوزه هاي خبري دانشگاهي، رياست جمهوري و آي تي کار خبري انجام داده ام.

به نظر ميرسد در حوزه سلامت ماندگار شده ايد. دليل اين انتخاب چيست؟
حوزه سلامت دربرگيري زيادي دارد. درواقع همه مردم مخاطبان اخبار سرويس سلامت هستند. اگر يک بيماري اپيدمي شود همه مردم از تمامي اقشار را دربرميگيرد. به همين دليل جامعيت مخاطب اخبار حوزه سلامت بسيار بيشتر از ديگران است و همين ويژگي براي من اهميت زيادي دارد.

از جذابيت هاي مديريت رسانه سازمان اورژانس کشور برايمان بگوييد. همانطور که همه ميدانند اورژانس حوزه بسيار هيجان انگيز و پيچيدهاي است. تجربه حضور در چنين سازماني چه ويژگيهاي منحصربه فردي دارد؟

من حدود 7 سال است که به عنوان خبرنگار با حوزه سلامت درگير بودم. عرصه خبر هيجان زيادي با خودش به همراه دارد و زمان نميشناسد. حوادثي که رخ ميدهد و فرآيند کار در اورژانس هم به همين شکل است. تمام نيروهاي عمليات اورژانس به صورت 24 ساعته در حال خدمت هستند. به نظر ميرسد من امروز در مرکز اين هيجانات و اخبار هستم. اگر بخواهم از يک روز کاري براي شما بگويم. براي مثال چندي پيش در روز سقوط هواپيماي تهران-ياسوج روز را با خبر زلزله شروع کرديم به ظهر که رسيديم خبر سقوط هواپيما و درنهايت در ساعات واپسين شب هم با انتشار خبر تصادف زنجيرهاي به پايان رسيد.
به دليل اهميت سرعت و صحت مطالب منتشر شده، جديداً پايگاه اطلاع رساني راه اندازي شده و اخبار را به صورت لحظهاي بارگذاري ميشود تا تناقضاتي در بزرگي حادثه يا آمار تلفات و ... به وجود نيايد.
اين روش کاري چه تأثيري در زندگي شما داشته است؟

اين اتفاقات ما را در جايگاهي قرار ميدهد که روزهاي تعطيل و ساعات خواب بي معنا باشد. چون هميشه حادثهاي هست که بايد روايت شود تا از بروز شايعه جلوگيري شود.
کار براي ما محدود به ساعت و زمان و مکان نيست. يکي از همين روزهاي اخير که صبح خبر وقوع زلزله را مخابره کرديم و در طول روز اخبار چند تصادف را گزارش کرديم، نيمه شب نزديک به ساعت دو با من تماس گرفتند و خبر از وقوع زلزله دادند. من در همان حالت خوابو بيدار فکر کردم در تهران زلزله آمده و همه اهل خانه را بيدار کردم اما بعد متوجه شدم که براي ارسال خبر زلزله در يکي از ديگر شهرستانها با من تماس گرفته اند.

tazini8_210.jpg

در طول دوراني که به عنوان خبرنگار مشغول به کار بوديد چقدر از اخبار و مطالبي که تهيه و منتشر کرديد همان سوژه هاي اصلي چالشهاي مهم و دردهاي واقعي حوزه خبري موردنظر بودند؟
تراز اول بودن براي رسانه ها اهميت زيادي دارد. با توجه به شکل گيري شبکه هاي اجتماعي اهميت طرح موضوعات روز بسيار بيشتر شده است. از سوي ديگر رسانه هايي من در آن مشغول به کار بودم قاعدتاً به اخبار و سوژه هايي که دربرگيري وسيعي نداشتند به هيچ وجه اجازه انتشار نميدادند بنابراين اکثر مطالب حول محور طرح سوژه هاي اصلي ميچرخيدند. 
براي مثال در حوزه سلامت يکي از برکات طرح تحول نظام سلامت کاهش پرداخت از جيب مردم بود که اتفاقي مثبت و تأثيرگذار بود اما با افزايش بي سابقه بدهي بيمه ها عملاً امروز دچار مشکلات جدي شده است. اين اتفاق براي ما بسيار تلخ است و تا جايي که توانستيم در سالهاي اخير در اين حوزه قلم زديم تا محافظت هاي مالي از مردم در زمينه هزينه کرد براي خدمات سلامت به قوت خود پايدار بماند.

جاي چه رويکرد يا نگاهي در رويکرد دروازه باني اخبار رسانه هاي تخصصي حوزه سلامت و سرويس سلامت رسانه هاي عمومي خالي است؟
حوزه خبري سلامت بسيار گسترده است و بستري فراهم براي شکل گيري شايعات دارد. رسانه هايي که انتقاداتي مطرح ميکنند بايد ابعاد مثبت و منفي هر حوزه اي را باهم ببينند. بنابراين بهتر است همراه باهم صورت گيرد تا مردم بيش ازحد نگران نشوند و آرامش جامعه به هم نخورد.
وظيفه خبرنگار پرکردن خلأ ارتباطي بين مسئولان و مردم است. اميدوارم هيچ خبرنگاري براي دستيافتن به برخي منافع چشمش را بر برخي حقايق نبندد.
علاوه بر اين توصيه ميکنم رسانه ها در جريان رقابت براي افزايش بازديد و مخاطب، به سلامت خبر و پيامدهاي ناشي از انتشار آن اخبار هم توجه کنند. انتشار اخبار ضدونقيض در حوزه سلامت، تأثير بسيار وسيع و بدي دارد. بنابراين به خبرنگاران توصيه ميکنم که سلامت روان مردم را مدنظر قرار دهند.

چند درصد مسئولان نظام سلامت خود را مقيد به پاسخگويي ميدانند؟
به نظر ميرسد اکثريت مسئولان خود را مقيد به پاسخگويي ميدانند. اين روحيه اي است که در ميان کل مسئولان وزارت بهداشت وجود دارد.

مهمترين چالش طرح تحول نظام سلامت را چه ميدانيد؟
بدهي بيمه ها به وزارت بهداشت بزرگترين چالش نظام سلامت است. اميدوارم کساني که در جريان اجراي طرح تحول بدقولي کردند به مشکلات کنوني بيمارستانها هم توجه کنند.

احتمال دارد پيش از بازنشستگي کار در حوزه رسانه را رها کنيد؟
پيشازاين به رهاکردن اين حوزه فکر کردهام اما به اين نتيجه رسيدم که نميتوانم.

براي رسانه هاي حوزه سلامت و نظام سلامت چه آرزويي داريد؟
اميدوارم رسانه ها جايگاه خود را بيشازپيش پيدا کنند و به دوراز شائبه و جناح بندي عمل کنند و دغدغه محوري تلاش براي ارتقاي سلامت جامعه باشد. طرح تحول نظام سلامت طرح خوبي بود اميدوارم کساني که بدقولي کردند کمک کنند اين طرح تداوم داشته باشد و طرحهاي علمي و برنامه ريزي شده در قالب نظام سلامت اجرا شود.


نقد سياست گذاري سلامت
 سوژه گم شده رسانه ها

sadri210.jpg

 

امير صدري، سردبير ماهنامه همشهري تندرستي تنها کسي است که دستکم در اين جمع هم پزشک و هم فعال رسانه اي است. او درکنار فعاليت در حوزه درمان، کار در عرصه رسانه را فراموش نکرده و هميشه با رويکرد انتقادي نيمنگاهي هم به آن داشته است. نظرات متفاوت او درمورد پاسخگو بودن مسئولان نظام سلامت را در اين گفتگو ميخوانيد. 

 


شما به عنوان پزشکي که سال هاست در رسانه هم فعاليت ميکنيد با ديگر خبرنگاران حوزه سلامت ازاينجهت يک تفاوت بزرگ داريد. از شروع کار رسانه برايمان بگوييد؟
حضور من در دنياي رسانه با نوشتن نقد فيلم در مجله فيلم شروع شد. براي مدتي در روزنامه هاي ورزشي فعاليت ميکردم. بعد از چند سال به عنوان دبير در همين حوزه انتخاب شدم. از سال 1384 انتشار صفحات سلامت روزنامه شرق را به عهده داشتم. همکاري با برخي مجلات اين حوزه بخش ديگري از فعاليت هاي حرف هاي من بوده است. از سال 94 تا 96 سردبير روزنامه سپيد بودم و حالا سردبير ماهنامه همشهري تندرستي هستم.
درکنار پزشکي فعاليت در عرصه خبر را دنبال کرديد؟
20 سال از زماني که من در رشته پزشکي عمومي فارغ التحصيل شدم ميگذرد اما سابقه حضور من در عرصه رسانه بيشتر از اين است و نزديک به 25 سال است که در حوزه خبري مينويسم. در طول اين دو دهه درکنار کار درمان، روزنامه نگاري و حضور در دنياي خبر را کنار نگذاشتم

tazini6_210.jpg

ويژگي متمايز حوزه خبري سلامت با ديگر حوزه هاي خبري چيست؟
خبرنگاراني که در حوزه هاي خبري نظير سينما و اقتصادي وارد اين عرصه ميشوند در رشته هاي تخصصي اين حوزه تحصيل يا مطالعات قوي داشته اند و ادبيات حوزه را ميدانند درحاليکه در ميان خبرنگاران سلامت کمتر کسي با ادبيات تخصصي اين حوزه آشناست. چنين افرادي اغلب راوي همان حرفها و سخناني هستند که از سوي متخصصان گفته ميشود و نميتوانند آنچه از سوي آنها روايت ميشود را به چالش بکشند. سواد تخصصي ازاين جهت براي خبرنگاران اهميت دارد که بايد آنها را در جايگاهي جلوتر از گروه ها و اقشار مردم قرار دهد.
حوزههاي خبري نظام سلامت ازجمله بيمارستانها که فرآيند درمان و ارائه خدمات در آن جاري است به حضور محدود خبرنگاران هم حساس هستند چه برسد به اينکه خبرنگاران تصميم بگيرند به صورت مستمر در اين فضاها حاضر شوند و از نزديک چالش هاي در جريان را شناسايي کنند. اين در حالي است که خبرنگاران سينما بارها در جريان فيلمبرداري و ساخت فيلم حضور پيدا ميکنند يا خبرنگاران ورزشي تمرينات تيم هاي ورزشي را تماشا ميکنند.  به همين دليل آنچه خبرنگاران سلامت مينويسند به سختي ميتوانند توليد محتواي تخصصي داشته باشند.
متأسفانه در کشورمان پرورش خبرنگاران تخصصي در تمام سطوح به شکل ساختاريافته جدي و علمي دنبال نشد. همين موضوع مانع از آن ميشود که در آيينه رسانه رويکرد نقادي باهدف شناخت چالشهاي جدي خود را نشان دهد.
ورود شما به رسانه هاي سلامت چطور رخ داد؟
دليل اين انتخاب تا حد زيادي تصادفي بود هرچند که تحصيل در رشته پزشکي به اين اتفاق کمک زيادي کرد.

جاي چه رويکردهايي در رسانه هاي سلامت خالي است؟
در حوزه سلامت عام، دانش و سواد سلامت رسانه ها محتواي بيشتري توليد کرده اند اما کسي درمورد سياستگذاري سلامت و تحليل اين موضوع کار نکرده است. روزنامه سپيد براي مدتي به صورت تخصصي روي اين موضوعات تمرکز کرد و اين باعث شد برخي مسئولان اين حوزه احساس کنند که مورد نقد قرارگرفتهاند. اينکه خبرنگار يا فرد ديگري اطلاعات و آمارهاي اعلامشده را نقد کند بسيار کم اتفاق افتاده است. سازمان هاي بيمه گر ضعف هاي جدي دارند اما کداميک از رسانه ها به صورت تخصصي به اين موضوع پرداختهاند. افزايش سالانه هزينه سلامت در کشور در شرايطي رخ ميدهد که بيمه ها با سازوکار منطقي نتوانستند از هزينه هاي غيرضروري بکاهند و کسي هم نيست که اين فرآيندها و ساختارها را نقد کند. چندباري در مورد اين موضوعات مرتبط با سياستگذاري سلامت مطلب نوشته ام هرچند که اين مطالب تأثير چنداني نداشته اما از اينکه توانستم حرفي بزنم، راضي هستم.
علاوه بر اين نبود رسانه قابل اتکايي که مردم بتوانند روايت سالم و درست را از آن دريافت کنند باعث ميشود شايعات بهسادگي ترويج پيدا کند. براي از بينبردن هر شايعه بايد رسانه ها بارها و بارها مطالب عاري از شايعه را منتشر کنند.

با توجه به ديدگاه شما نسبت به فضاي رسانه، چقدر سوژه هاي اصلي و مهم امکان طرح دارند؟
خيلي تلاش کردم که بتوانم در حوزه سلامت عام بر پيشگيري که از ديد من موضوع اصلي است تمرکز کنم. درمورد سياست هاي کلان حوزه سلامت هم تلاش کردم سفارشينويس و وابسته به نهادي نباشم و مستقل بمانم. 
اگر خودم صاحب رسانه مستقلي بودم رويکرد انتقادي تشديديافتهتري را در پيش ميگرفتم. امروز وضعيت اقتصادي رسانه ها مطلوب نيست و همين موضوع باعث شده آنها نتوانند موضوعات چالشي را مطرح کنند و مستقل باشند. بنابراين بيشتر تبديل به رسانه هاي مجيزگو شدهاند.
درکل مطلبي که منتشر شده يا تلاشهايي که کردهايم هميشه فقط 10 درصد آن ايدهاي بوده که در ذهن پرورانديم و دوست داشتيم که مطلبي به اين شکل بنويسيم.

مسئولان نظام سلامت را چقدر به پاسخگويي مقيد ميدانيد؟
در ظاهر اکثر مسئولان خود را مقيد به پاسخگويي ميدانند اما درواقع تنها تعداد کمي از آنها پاسخگو هستند. وزير بهداشت هميشه از دستاوردهاي طرح تحول نظام سلامت سخن گفته و آنها را شرح داده اما زماني که مشکلات طرح نمايان شد حاضر نشد درمورد ايرادات فرآيندي اين طرح سخن بگويد و نهادهاي ديگري را مقصر دانست.

بزرگترين چالش نظام سلامت در شرايط کنوني چيست؟
گرانشدن هزينه هاي درمان در شرايطي که برنامه هاي پيشگيري در نظام سلامت غايب است بزرگترين چالش کنوني است. سياستگذاران کلان فروشندگان درمان هستند به همين دليل کسي به ارزانکردن درمان فکر نميکند. اين ساختار اشتباه درمورد سازمانهاي بيمهگر هم تکرار شده و مانع از آن شده که نقش تعديلگر را ايفا کنند.

tazini11_210.jpg

اين احتمال وجود دارد که پيش از بازنشستگي کار در حوزه رسانه را کنار بگذاريد؟
ما رسانه ها را رها نميکنيم اما به نظر ميرسد رسانه ها خبرنگاران و فعالان اين حوزه را رها ميکنند. بسياري از فعالان حرف هاي اين حوزه شغل خود را عوض کردهاند يا بيکار شدند.

آرزوي شما براي نظام سلامت و فعالان رسانهاي اين حوزه چيست؟
اميدوارم روزي رسانهها بتوانند رويکرد انتقادگونه واقعي را در پيش بگيرند و مسئولان و سياستگذاران اين حوزه بدانند فرداي روز تصميمگيري رسانه ها با اطلاعات و آمارهاي واقعي و روشهاي علمي اين تصميمات و پيامدهايش را رصد ميکنند و سياستگذاران بايد در قبال اين تصميمات پاسخگو باشند.

وقتي مردم دليلي براي
 اعتماد به رسانه ها پيدا نمي کنند

dehghani_210.jpg

آرزو دهقان، مدير روابط عمومي معاونت درمان وزارت بهداشت ازجمله کساني است که هميشه تلاش ميکند در مجموعه کاري خود اثرات مثبتي از خود به جاي بگذارد و تا آنجا که ميتواند فرآيندهاي جاري را تغيير دهد. او که فارغ التحصيل رشته پرستاري است و به حوزه رسانه علاقه دارد آرزو ميکند خبرنگاران حوزه سلامت قويتر از گذشته عمل کنند.

چند سال است که در حوزه رسانه فعاليت ميکنيد؟
من فعاليت خبري را با حضور به عنوان کارشناس آموزش اورژانس در سال 1388 شروع کردم. در ابتداي امر مصاحبه هاي آموزشي درمورد کمک هاي اوليه و پيشگيري از حوادث انجام ميدادم. از ابتداي سال 91 تا انتهاي سال 92 به عنوان مسئول روابط عمومي و سخنگو  در اورژانس کشور مشغول به کار بودم و بعد از آن تا به امروز به عنوان مدير روابط عمومي معاونت درمان مشغول به کار شدم.

رسانه هاي حوزه سلامت با رسانه هاي تخصصي حوزههاي ديگر چه تفاوتهايي دارند؟ چه ويژگي در اين حوزه خبري براي شما جذابيت دارد؟

ازآنجاکه در رشته پرستاري تحصيل کردم و دانش عمومي لازم براي حضور در حوزه سلامت را داشتم تصميم گرفتم که در اين بخش فعال باشم. درکنار تحصيلات مرتبط، تنوع و گستردگي حوزه سلامت بسيار برايم جذاب بود. اين حوزه ابعاد گوناگوني دارد از پيشگيري تا درمان و پس از درمان را دربر ميگيرد و مشتريان اختصاصي و عمومي دارد و اين ويژگي هم برايم جذاب است.
براي مثال زماني که من در مورد بيماري ايدز مصاحبه ميکنم علاوه بر اينکه اين موضوع مخاطب خاص دارد مخاطبان عام هم مردمي هستند که بايد درمورد اين موضوع اطلاع داشته باشند. درکل سلامت جزو موضوعاتي است که همه مردم متقاضي آن هستند. حوزه سلامت حوزهاي است که همه جمعيت کشور مخاطب آن هستند و يکي از حوزههاي مهم زندگي است که هميشه با آن درگير هستيم.

يکي از خاطره انگيزترين اتفاقاتي که در طول اين سالها برايتان رخداده را تعريف کنيد؟
جذابترين اتفاقي که در حوزه رسانه برايم افتاد اين بود که دوستان خيلي خوبي از ميان خبرنگاران حوزه سلامت پيدا کردم. اما يکي از موضوعاتي که خاطره انگيز اما ناراحت کننده پوشش خبري زلزله ورزقان بود. آن زمان در اورژانس کشور مشغول به کار بودم. با توجه به اينکه شبکه هاي اجتماعي جديدتري که امروز از آنها استفاده ميشود وجود نداشتند مجبور بودم اخباري که به دستم ميرسد را از طريق ايميل به دوستان خبرنگار برسانم. در جريان اين حادثه خيلي از خطوط قرمز خود را شکستم. در زماني که در خانه بودم مجبور بودم کار کنم. دائم از وزارت بهداشت و سازمان اورژانس با خط تلفن خانه تماس ميگرفتند و خبرنگاران هم به شماره موبايلم زنگ ميزدند. از ساعت 11 و نيم تا 2 نيمه شب به تنهايي يک اتاق رصد و انتشار خبر ايجاد کردم.
مهم اين بود که خبر مثبت، دقيق و کامل منتشر شود و فضا براي بروز شايعه بسته باشد. چون هر نوع تعلل ما در فضاي رسانه ميتوانست باعث ايجاد شايعه بشود. خوشبختانه وقتي بعد از مدتي پوشش و بازتاب رسانهاي اين حادثه تحليل و بررسي شد به عنوان يکي از کم شايعه ترين حوادث در کشور شناخته شد. اين اتفاق بار مثبت زيادي داشت و نتيجه يک تلاش جمعي بود.

به عنوان يک مدير روابط عمومي از چه روشي براي پاسخ به سؤال خبرنگاران و ارتباط آنها با مسئولان استفاده ميکنيد؟

به دسترسي آزاد اطلاعات اعتقاد دارم. يکي از روش هاي کاريام در معرفي مسئولان به خبرنگاران اين است که با هماهنگي قبلي شماره موبايل مديران يا مسئولان مربوطه را در اختيار خبرنگاران ميگذارم تا مصاحبه انجام و ارتباط متناوب برقرار شود. اين روشي است که من بر آن مصر هستم و معتقدم مسئولان بايد خود را موظف به پاسخگويي بدانند اما به هرحال هر سازماني تعدادي خط قرمز هم دارد. مهمترين خط قرمز براي من منافع ملي و سلامت روان جامعه و در مرحله دوم خط قرمزهاي سازماني که در آن مشغول به کار هستم است.

اگر خط قرمزهاي سازمان با خط قرمز منافع ملي منافات داشته باشد، چه تصميمي ميگيريد؟
حقوق مردم براي من ارجحيت دارد تا جايي که در توانم باشد تلاش کردهام که منافع ملي هم در نظر گرفته شود البته در جريان همين اتفاقات شرايطي پيش آمده که من به عنوان روابط عمومي متهم هم شده ام.

tazini9_210.jpg

از دستاورد و تأثيراتي که تا امروز در حوزه مسئوليت خود داشتيد، راضي هستيد؟
اگر قرار باشد به عملکرد خود در حوزه روابط عمومي نمره بدهم ميگويم 15. در تمام اين مدت تلاش کردم مثلث اطرافم که مديران، مردم و خبرنگاران هستند را راضي  نگهدارم. البته دوست داشتم با قلم آزادتر و شفافتري فعاليت کنم. اگر قلم رسانه ها کمي محدود باشد قلم روابط عمومي ها با محدوديت هاي بسيار بيشتري مواجه است و اين شرايط خوبي نيست. گاهي ديدگاه هاي خود را مينويسم اما اجازه انتشار آن را ندارم.

گفتيد که ديدگاه ها و نظرات خود را ثبت ميکنيد؟
بله. يک مدت در حوزه درمان کمتر از 10 يادداشت تحليلي نوشتم و منتشر کردم اما با ادامه اين روند مخالفت شد و من هم قبول کردم. به هرحال نقد بيرون از سازمان ترجيح داده ميشود بااينحال خودم را موظف ميدانم در درون همين سازمان برخي از انتقادات که در مواردي بهتر از ديگران ميبينم را مطرح کنم. گاهي پيش آمده در هنگام شرکت در جلسات تصميمگيري به عنوان يک انتقال دهنده دغدغه هاي مردم نکاتي درمورد تصميماتي که در جريان بوده مطرح کنم و درنهايت هم مدنظر قرارگرفته است. اين نکته را نبايد فراموش کنيم که مسئولان هم براي خدمت به مردم تلاش ميکنند.

به عنوان يکي از فعالان رسانهاي نظام سلامت جاي چه رويکردي را در شکل انتشار اخبار خالي ميبينيد؟

بر اين باورم که در حوزه رسانه فرآيندي به نام دروازه باني خبر علمي و تخصصي نداريم. مسئولان روابط عمومي اغلب روش سازمان مداري را انتخاب کرده و به نمايش ميگذارند. درواقع اکثراً اخبار مثبت را منتشر ميکنند و تلاش ميکنند اوضاع را خوب نشان دهند. اين در حالي است که در تمام حوزه ها، در تمام شرايط و دوره هاي تاريخي کاستي هايي وجود داشته و اگر ما اين کاستي ها را اطلاعرساني نکنيم مخاطبان دليلي براي اعتمادکردن به ما ندارند و ناراضيتر ميشوند. البته يکبار تصميم گرفته شد کاستي در يک حوزه اطلاع رساني شود. کمبود تخت ويژه يکي از مشکلات ماست. وقتي اين موضوع را خودمان اطلاع رساني کرديم و مردم هم آگاه شدند عليرغم اينکه در صفهاي انتظار هم ماندند اما بررسي ها نشان داد که گلايه مردم از اين موضوع نسبت به موضوعات ديگر کمتر بود اما درمورد موضوعات ديگري وقتي واقعيتي هست و ما تکذيب ميکنيم ديوار اعتماد فرو ميريزد و بلاتکليفي و سردرگمي که در پي شنيدن اين اخبار ضدونقيض شکل ميگيرد مردم را ناراضي تر از قبل ميکند.
متأسفانه برخي روابط عمومي ها در زمينه دروازهباني خبر خوب عمل نميکنند. از طرف ديگر هم رسانه ها هم خوبي آموزش نديدهاند. 
فکر ميکنم فقط در تهران نزديک به 80 خبرنگار حوزه سلامت مشغول به کار هستند. خب اين تعداد کمي نيست. آنها سلاح قدرتمند رسانه را در دست دارند. شايد اگر خبرنگاران هم آموزش ببيند، قلم واقعيتر و ملموس تري داشته باشند و باسواد تخصصي خود به عنوان چشم، گوش و زبان مردم، بنويسد. اين رويکرد بسياري از دغدغه هاي روابط عمومي ها را نيز کم ميکند يا بهتر بگويم مسيري که حوزه روابط عمومي بايد بپيمايد را منطقيتر ميکند.
ما دستورالعملهاي مشخصي براي انتشار اخبار در حوزه حوادثي نظير خودکشي و ... نداريم. حتي برخي مسئولان هم نميدانند در مواقع بحراني در مواجهه با خبرنگار چطور رفتار کنند يا وقتي سؤال چالشي پرسيده ميشود چه رفتاري بايد از خود بروز دهند.

در مواجهه با گزارشهاي چالشي که انتقادات يا ادعاهايي عليه معاونت درمان مطرح کرده، چه واکنشي را در پيش گرفتيد؟

اگر هدف اين مطالب خودم بودم که در مقابل آن سکوت کردم. در مواردي که هدف مطلب مديران حوزه کاريام بودهاند و من از عدم صحت ادعاي مطرحشده در گزارش مطمئن بوده ام تا حدودي دفاع کردم. اما گاهي برخي اخبار مهم نظير کشيدن بخيه يک کودک منتشر شده که ما سريعاً اقدام کرديم، تيم تحقيقاتي فرستاديم و موضوع را با جزئيات شرح داديم. دربرابر طرح چنين موضوعاتي به دفاع کردن فکر نکرديم، مهم شفاف شدن فضاي عمومي بود و ما به عنوان مدعي العموم وارد اين جريان شديم. هدف نشاندادن واقعيت بود و شفاف سازي آن و تکذيب شايعات.

 

tazini12_210.jpg

چند درصد از مسئولان نظام سلامت را مقيد به پاسخگويي ميدانيد؟
60 تا 70 درصد مسئولان نظام سلامت خود را مقيد به پاسخگويي ميدانند. البته اين درصد درمورد افراد متفاوت است. درمورد برخي از مسئولان شايد 10 درصد صدق کند و درمورد برخي ديگر تا 90 درصد. برخي از مديران افراد خوش صحبت و رسانه اي هستند اما برخي ديگر کمتر با رسانه ها ارتباط دارند. برخي از مديران با رسانه ها سختتر ارتباط برقرار ميکنند. برخي از  مديران براي اينکه ميخواهند در آرامش کار کنند ترجيح ميدهند از رسانه ها دور باشند.

بزرگترين چالش طرح تحول نظام سلامت چيست؟
نبود منابع پايدار، چالش جدي نظام سلامت است. اگر منابع پايدار ايجاد شود ميتوان برنامه هاي بلندمدت داشت. در غير اين صورت مجبوريم هرسال برنامه ها را تغيير دهيم. چالش ديگر نظام سلامت، عدم تکميل زيرساخت لازم براي اجراي پروژه هاي بزرگ نظام سلامت است. به عنوان مثال اگر زيرساختهاي پرونده الکترونيک سلامت وجود داشت برنامه هاي پزشک خانواده، نظام ارجاع سيستم توزيع نيروي متخصص در کشور، مصرف منطقي دارو و ... هم در ادامه ايجاد ميشد و شايد بخش مهمي از چالشهاي اجرايي را رفع ميکرد.
نکته آخر درمورد چالشها اين است که گاهي اوقات باور برخي موضوعات مثل کمبودهاي شديد برخي اقلام در شرايط کنوني بسيار تعجب آور است و جاي سؤال دارد. اينکه شاهد ظلم انسان به انسان باشيم بسيار سخت است. کشور ما هميشه مشکلات اقتصادي داشته اگر همدلي باشد ميتوان مشکلات را حل کرد اما اگر همدلي و همراهي و اتحاد نباشد به اين نتيجه ميرسيد که هيچ کاري نميتوان کرد.

امکان دارد پيش از بازنشستگي شغل خود را رها کنيد؟
حتماً شغل مديريت روابط عمومي را پيش از بازنشستگي رها ميکنم. چون اين شغل در زمره مشاغل سخت است و نياز به حضور کساني دارد که جوانتر و پرانرژي هستند و اطلاعات و هنر به روز دارند. هرکسي براي خود يک چارچوبي دارد. البته حوزه رسانه را در فعاليتهاي  پژوهشي ادامه ميدهم. چون اين حوزه بسيار جذاب است و ابعاد گستردهاي دارد. جالب است بدانيد پايان نامه کارشناسي ارشد من هم در حوزه رسانه است.

براي نظام سلامت و رسانه هاي اين حوزه چه آرزويي داريد؟
خبرنگاران حوزه سلامت دغدغه مند هستند. اميدوارم بتوانيم فضايي گفتماني مبتني بر انتشار واقعيت، سرعت، دقت و حفظ امانت ايجاد کنيم که حول محور حقوق مردم شکل بگيرد. در اين صورت است که خبرنگاران به وظيفه خود در قبال مردم و رسانه عمل ميکنند و از شکلگيري و ترويج اشتباه، شايعه و سياسي نمايي جلوگيري ميشود.

رســانه ها
مانع طرح مطالبات ساختگي شوند

ghandi210.jpg

مرجان قندي، خبرنگار راديو سلامت از جمله خبرنگاران باسابقه حوزه سلامت است. تقريبا مي توان گفت که بيش از 10 سال است که مردم صداي او را از شبکه راديو سلامت و در خلال گزارشها و گفتگوهايي که تهيه ميکنند، ميشنوند. او بر اين باور است که با اجراي طرح تحول سلامت يکي از مهمترين چالش هاي مردم که همان هزينه هاي نظام سلامت بود دستکم در چند سال اخير به خوبي مديريت و رفع شده است. او اميدوار است با انتشار اخبار و گزارشها درمورد مشکلات محيط زيستي بتواند توجه مردم را بيش از پيش به اهميت نگهداري از منابع طبيعي جلب کند.

چه شد که وارد عرصه خبرنگاري شديد؟
کار در رسانه را از سال 1380 در باشگاه خبرنگاران جوان شروع کردم. دو سال وارد تيم نويسندگان نشريه پيام سلامت وزارت بهداشت شدم. من فارغ التحصيل رشته بهداشت عمومي بودم و با حوزه سلامت آشنا بودم هميشه در همين حوزه خبري ماندم. درواقع از زماني که آقاي پزشکيان وزير بهداشت بودند تا به امروز خبرنگار اين حوزه بودهام.

از سال 1385 تا به امروز در راديو سلامت به صورت دائمي مشغول به کار بودم. اخيراً به دليل مشکلات زيست محيطي تلاش ميکنم هفته اي دو بار درمورد اين موضوعات گزارش تهيه کنم و اطلاعات مردم را افزايش دهم.

tazini15_210.jpg

رسانه هاي سلامت چه تفاوتي با ديگر حوزه هاي خبري دارند؟
خبرنگاري که تحصيلات تخصصي در يک زمينه داشته باشد و در همان حوزه خبري به عنوان خبرنگار مشغول به کار شود ميتواند باکيفيت بهتري نسبت به کساني که فاقد اين دانش تخصصي هستند کار کند. اطلاعات زمينه اي و عمومي و اصطلاحات تخصصي به او کمک ميکند که صحت اخبار را بسنجد.
آگاهي و سواد مردم در حوزه سلامت بسيار اندک است و لازم است رسانه ها با انتشار مطالب دست اول و علمي به افزايش آگاهي مردم کمک کنند. آن هم در اين شرايط که با رسانه هايي مواجهيم که اخبار نامعتبر منتشر ميکنند. اگر سواد سلامت مردم بيشتر شود سبک زندگي مردم بهتر و سالمتر خواهد شد و بار بزرگي از دوش نظام درمان برداشته ميشود.
کمک هاي موردي به بيماران شهرستاني در زمينه پيداکردن پزشک حاذق، گرفتن نوبت و مکاني براي اقامت و بهره مندي از تخفيف هاي درماني و معافيت از ديگر روش هاي کمککردن به مردم در حوزه سلامت است.


با توجه به اينکه طي سالهايي که در راديو و ديگر رسانه ها مشغول به کار بوديد اخبار را رصد کرديد فکر ميکنيد موضوعات و چالشهاي مهم نظام سلامت اجازه طرح در رسانه را داشته است؟
مشکل عمده مردم در حوزه سلامت، پرداخت از جيب بوده است. برنامه هاي توسعه اي بلندمدت، کاهش پرداخت از جيب مردم براي هزينه هاي سلامت را مدنظر قرار داده اما به مرحله اجرا نرسيده است. کمااينکه در سالهاي اخير در اين زمينه با افزايش هزينه ها هم مواجه بوديم. اتفاقي که در سالهاي 90 تا 92 افتاد به خوبي گوياي اين ادعا هست که در جريان تورم اقتصادي مردم پولي که در سال گذشته براي دريافت خدمات سلامت هزينه ميکردند را براي رفع نيازهاي حياتيتر اختصاص دادند. با شروع دولت يازدهم وزارت بهداشت پرداخت از جيب مردم را کاهش داد و ازاينجهت مردم را راضي کرد. هرچند اين طرح مورد اقبال پزشکان قرار نگرفت.
موضوع کاهش پرداخت از جيب از برنامه چهارم توسعه مطرح بود و درنهايت در برنامه ششم توسعه محقق شد و بارها در رسانه ها هم مطرح شد. بنابراين فکر ميکنم موضوعات مهم نظام سلامت در رسانه ها امکان طرح و نشر داشت. مسئولان وزارت بهداشت امروز اميدوارند که هزينه کرد براي خدمات سلامت را به 20 هزار تومان کاهش دهند که اين اتفاق مبارکي است.

برايتان پيش آمده که درمورد وقوع برخي اتفاقات مجبور به سکوت شويد و نتوانيد مطلبي درمورد آن اتفاق منتشر کنيد؟
ازجمله سوژه هاي خبري که امکان طرح آن در صداوسيما  وجود نداشت خودکشي و آزارهاي جنسي بود. عليرغم اينکه اين موضوعات در جامعه رخ ميداد رويکرد برخورد با اين موضوعات به جاي انتشار آن، پاک کردن صورت مسئله و ناديده گرفتن بود. شايد همين برخورد باعث افزايش اين رخدادها شد که امروز شاهد تبعات آن نيز هستيم. اطلاع رساني درمورد راه هاي شيوع بيماري ايدز هم جزو همين سوژه ها بود البته در دو سال اخير اين موضوعات امکان پيگيري دارند.


جاي چه رويکردي در دروازه باني خبر در حوزه سلامت خالي است؟
اطلاعات تخصصي که خبرنگاران و فعالان رسانه اي بعضاً منجر به اين ميشود که گاهي به چالشهاي تصنعي و موضوعاتي که بخشي از آن واقعي نيست بپردازند. اين اتفاق براي من هم افتاده است. چندي پيش از سوي عدهاي خبري مبتني بر کمبود يک نوع دارو در بازار منتشر شد اما کمي بعد مشخص شد توزيع اين دارو ابعادي داشته که من از آن مطلع نبودم متأسفانه من با انتشار آن خبر با موج رسانه اي که از سوي آن افراد ايجاد شده بود همراه شدم و نتوانستم به هدف اصلي آنها پي ببرم. بنابراين اين لبه خطرناک رسانه است که بهتر است همه ما به آن آگاه باشيم و مانع از سوءاستفاده هاي اينچنيني شويم.
همچنين بعضي از رسانه ها مطالب و اخبار نااميدکننده و منفي را مخابره ميکنند و تصوير سياهي از حوزه سلامت ارائه ميکنند. اين در حالي است که هيچ چيز نه سياه مطلق است نه سفيد مطلق. نبايد فراموش کرد که شايد اگر ما هم در جايگاه بسياري از مسئولان قرار بگيريم، درگير برخي معذوريتها شده و نتوانيم با آنها وارد تعامل شويم.

فکر ميکنيد کدام گروه از مسئولان نظام سلامت در 15 سال اخير خود را بيشتر مقيد به پاسخگويي ميدانستند؟

در دوره وزارت آقاي دکتر لنکراني و دکتر هاشمي، مسئولان بيشتر خود را مقيد به پاسخگويي ميدانستند و ميدانند.

طي 15 سالي که در عرصه رسانه حضور داشتيد کارکرد رسانه ها چقدر در اين سالها تغيير کرده است؟

برخي موضوعات مانند تعرفه هاي پزشکان با طرح در رسانه ها به عنوان يک مطالبه عمومي مطرح شد. فکر ميکنم رسانه ها موفق شدند کاري کنند که تعرفه اي که براي ويزيت پزشکان تصويب ميشود دستکم رقمي متعادل باشد که هم کفاف هزينه هاي مطب را بدهد و هم به بيماران فشار اقتصادي مضاعف وارد نشود.

مهمترين چالش نظام سلامت در شرايط کنوني چيست؟
تأمين دارو و قيمت آن يکي از مهمترين چالشها است. اولويتهاي نظام سلامت در زمينه اختصاص بودجه گاهي تحت تأثير عوامل بيروني و موارد کم اهميت تر قرار ميگيرد. براي مثال بودجه و نحوه هزينه کرد آن مشخص شده اما با اعتراضات عده اي محدود اين تصميم تغيير ميکند. فکر ميکنم بهتر است به جاي تغيير تصميمات در شرايط کمبود بودجه و عدم تحقق کامل آن، نظرات سياستگذاران تغيير نکند و از آن دفاع کنند.

امکان دارد پيش از بازنشستگي شغل فعليتان را رها کنيد؟
خيلي بعيد است که شغل خبرنگاري را رها کنم.

تا جايي که شنيدم بيمه خبرنگاري 20 ساله است. براين اساس حدود 3 تا 5 سال ديگر ميتوانيد بازنشسته ميشويد؟
خير. ما هم مانند خيلي از خبرنگاران ديگر بيمه خبرنگاري نداريم و کارفرما ترجيح داده براي بيمه کردن خبرنگاران از بيمه کارگري استفاده کند البته تعداد خبرنگاراني که از بيمه خبرنگاري بهره مند هستند در کشور بسيار کم است.

آرزوي شما براي رسانه هاي حوزه سلامت و نظام سلامت کشور چيست؟
آرزويم براي خبرنگاران اين است که در وهله اول سلامت باشند چون دغدغه هاي کاري مانع از توجه و مراقبت از خود ميشود. از سوي ديگر اميدوارم سلامت خبر را هم رعايت کنند. اميدوارم سرمايه گذاري در حوزه بهداشت و سلامت آنقدر کافي و حسابشده باشد که از تولد کودکان مبتلا به بيماري هاي ژنتيکي و صعب العلاج که هزينه زيادي به نظام سلامت تحميل ميکنند، جلوگيري شود.

تماشاي لبخند رضايت مردم

 بهترين خاطره خبرنگاران است

rezazade210.jpg

 

محمد رضازاده، خبرنگار حوزه سلامت خبرگزاري فارس که چند سالي است روي دور تند خبرنگاري در خبرگزاريها در حال کار است، رسانه هاي حوزه سلامت را به دو دسته منتقد و مسئول محور تقسيم ميکند و ميگويد «آنچه براي رسانه هاي مسئول محور در اولويت است رضايت مسئولان است نه چالشهاي واقعي». در ادامه گفتگوي ما با او را ميخوانيد:
   
چند سال در رسانه هاي حوزه سلامت فعاليت کرده ايد؟
سرآغاز ورود من به عرصه خبر با فعاليت هاي رسانهاي حوزه سلامت در سال 1393 آغاز شد و جذابيت اين حوزه و تلاشهاي مربيام باعث شد تا به حوزه خبر علاقه مند شوم به طوريکه تصميم گرفتم رشته مديريت رسانه را براي مقطع کارشناسي ارشد انتخاب کنم.
باوجوداينکه حدود 6 ماه در حوزه اقتصادي مشغول به فعاليت بودم با حضور در يکي از مجلات پزشکي به خبرگزاري فارس دعوت به کار شدم و تا به امروز در همين خبرگزاري مشغول به کار هستم.

رسانه هاي حوزه سلامت با رسانه هاي تخصصي حوزه هاي ديگر چه تفاوته ايي دارند؟ چه ويژگي در اين حوزه خبري براي شما جذابيت دارد؟
تفاوت نوع پوشش اخبار و اتفاقات حوزه سلامت در رسانه عمومي نظير خبرگزاري ها با رسانههاي تخصصي در اين است که موضوعات مرتبط با سلامت مردم نقطه تمرکز ما در پرداختن به موضوعات اين حوزه است. البته طرح برخي از موضوعات در مواردي به جاي پاسخگويي، واکنشهاي منفي مسئولان را در پي داشته است.

tazini14_210.jpg

جذابترين و خاطرهانگيزترين اتفاق در حوزه کاري شما چه بود؟
در يکي از سفرهايي که به استان سيستان و بلوچستان داشتم با 4 خواهر و برادر آشنا شدم که از بيماري چاقي مفرط رنج ميبردند و متأسفانه از وضعيت مالي خوبي برخوردار نبودند. با ارتباطي که با پدر خانواده گرفتم کمپيني براي درمان آنها راه اندازي شد و گزارشي از شرح حال آنها در خبرگزاري فارس منتشر کرديم و خوشبختانه استقبال خوبي از اين کمپين به عمل آمد. چند نفر از پزشکان به صورت داوطلبانه جراحي آنها را به عهده گرفتند و در حال حاضر آنها در سلامت کامل به سر ميبرند.
ناگفته نماند قبل از اين موضوع نيز در اين کمپين اقدامات زيادي از قبيل ويزيت رايگان، کمپينهاي درماني و حتي خريد منزل مسکوني براي دو کودک مبتلا به سرطان پوست و تهيه هزينه هاي کمک درماني براي چند بيمار خاص نيز انجام شده بود.شايد همين اتفاقها و ديدن لبخند و شادي بيماران بهترين خاطره از اين دوره کاري باشد.

در دو سال گذشته چند سوژه و موضوع بوده که به نظرتان رسيده اما نتوانستهايد به دلايل گفته يا ناگفته از پرداختن به آن صرفنظر کنيد؟
 سوژه هاي زيادي براي انتشار وجود دارد. گاهي به دليل برخي ملاحظات نميتوان به آنها پرداخت اما بااينحال وجود مشکلات را به هر نحوي که بوده به گوش مسئولان رسانده ايم.

جاي چه رويکرد يا نگاهي در رويکرد دروازهباني اخبار رسانه هاي تخصصي حوزه سلامت و سرويس سلامت رسانه هاي عمومي خالي است؟
نگاه رسانه هاي حوزه سلامت بايد معطوف به سلامت و مشکلات مردم باشد اما متأسفانه برخي از رسانهها مسئولمحور هستند و بيش از اينکه به بيان مشکلات مردم بپردازند جانب احتياط را رعايت ميکنند تا مبادا برخي از مسئولان از بابت انتشار يک خبر گلايه اي کنند. اين در حالي است که مسئولان بايد انتقادپذير باشند و پيگير مشکلات مردم. از سوي ديگر اقدامات خوب مسئولان نيز نبايد از ديد رسانه ها مغفول بماند تا اميد در دل مردم زنده شود.

کارکرد رسانه ها در پوشش اخبار و چالشهاي حوزه سلامت با سالهاي گذشته چه تفاوتهايي دارد؟
سرعت رسانه هاي باوجود شبکه هاي اجتماعي افزايش چشمگيري داشته است، رقابت در انتشار اخبار پوششي بيشتر شده اما اين موضوع نبايد منجر به انتشار بخشي از محتوا شود که متأسفانه برخي از خبرگزاري ها در مواقعي ترجيح ميدهند بخشي از سخنان بعضاً انتقادي مسئولان را پوشش خبري ندهند. اين روزها تقريباً تمام مردم خبرنگار هستند و اخبار متعددي در شبکه هاي اجتماعي منتشر ميشود و اين موضوع وظيفه خبرنگاران را بيشتر کرده تا با پيگيري اين موضوعات از صحت اخبار مطلع شوند.

tazini2_210.jpg

از ميان مسئولان نظام سلامت اکثريت خود را مقيد به پاسخگويي ميدانند يا ترجيح ميدهند جواب سؤالات را با توجه به دغدغه ها و مصلحت انديشي هاي خود بدهند؟
نميتوان تمام مسئولان را به يک چشم نگاه کرد برخي تحمل انتقاد را ندارند و برخي ديگر با حوصله پاسخگو هستند. برخي ترجيح ميدهند در مقابل رسانه ها حاضر نشوند و برخي هميشه حاضر هستند. اما به طورکلي پاسخ واضح و شفاف گرفتن از مسئولان وزارت بهداشت کار آساني نيست و مصلحتانديشي براي آنها ارجحيت دارد.

به نظر شما مهمترين چالش نظام سلامت در شرايط کنوني چيست؟
نظام سلامت در حال حاضر با چالشهاي متعددي مواجه است اما موضوع بدهي سازمانهاي بيمهگر به نظام سلامت، کمبود اقلام دارويي و موضوعات بهداشتي مناطق محروم ازجمله عمده چالش هايي است که بايد مدنظر قرار گيرد همچنين بايد بيشازپيش به موضوع پيشگيري از بيماريها توجه شود. در تمام دنيا سرمايه گذاري در حوزه پيشگيري انجام ميشود اما متأسفانه در کشور ما به موضوع درمان بيشتر توجه شده است و عمده بودجه بخش سلامت نيز در اين حوزه صرف ميشود.

در طول دوران کاري چقدر از اخبار، گزارشها و گفتگوهايي که نوشته و منتشر کرديد موضوع اصلي و بغرنج روز بوده است؟

حوزه سلامت حوزه پرچالشي است اما اميدوارم اين چالشها با برنامه ريزي دقيق پايان يابد اما واقعاً نميشود هر موضوعي را رسانهاي کرد.

امکان دارد يک روز کار خبر و رسانه را پيش از بازنشستگي رها کنيد؟
ممکن است روزي کار خبر را رها کنم اما مطمئن هستم اگر اين اتفاق هم بيفتد ارتباطم با رسانه ها قطع نخواهد شد و هرگاه احساس کنم ميتوانم مشکلي از مشکلات مردم را از طريق رسانه ها حل کنم آن را پيگيري خواهم کرد.

آرزوي شما براي نظام سلامت چيست؟
اميدوارم روزي برنامه ريزي براي پيشگيري از بيماران به قدري دقيق اجرا شود تا مردم جامعه به بيماري مبتلا نشوند و کارکنان اين حوزه نيز با رضايت کامل فعاليت کنند. همچنين اميدوارم مشکلات تا آنجا کاهش يابد که هميشه اخبار خوب از رسانه هاي حوزه سلامت بشنويم و دغدغه رسانه ها مردم باشند نه مسئولان.


رسانه هاي سلامت محور؛
نسخه اي براي توسعه نظام سلامت

حبيب راثي تهراني
دانشجوي دکتري علوم ارتباطات اجتماعي دانشگاه علامه طباطبايي و پژوهشگر ارتباطات سلامت

مجموعه اقدامات و فعاليتهاي رسانهاي که در قالب مطبوعات، شبکه هاي اجتماعي و وبسايتهاي اينترنتي باهدف اطلاع رساني آخرين اخبار حوزه سلامت به مخاطبان و تأثيرگذاري بر نحوه تصميمگيري و راهنمايي آنها شکل گرفته، هماکنون گسترش يافته و بحث پيرامون آن از جهات مختلف در محافل دانشگاهي و تخصصي صورت ميگيرد. نيمه ديگر اين حوزه اما، موضوعي است که اين يادداشت قصد دارد پيرامون آن نکاتي را يادآور شود؛ آسيبشناسي و بررسي سازوکار رسانه هاي سلامتمحور در مواجهه با سياستگذاران کلان عرصه سلامت، پزشکان، ارائه دهندگان محصولات، تجهيزات و مراقبتهاي بهداشتي و حقوق مربوطه آنها، موضوعي است که چندان شاهد پرداختن به آن در تحليل هاي رسانه هاي و ارتباطي نيستيم. مغفول ماندن اين بخش از کارکرد رسانه ها، ميتواند زمينه ساز فعاليتهاي غيراصولي و غير کارشناسانه در برخورد با حقوق اين طبقه از متخصصان و سياستگذاران شود. عدم درک زمان و نحوه بيان مناسب مسائل اين حوزه از سوي رسانه هاي سلامتمحور و دروازهباني و برجسته سازي اخبار بدون توجه به شرايط زماني و ميزان اهميت آن براي عموم جامعه، از مسائلي است که عدم پايبندي به آنها ميتواند در بياثرساختن اخبار و مطالب منتشره و احياناً گذاشتن تأثير معکوس نقش بهسزايي داشته باشد. لذا آسيبشناسي نحوه مواجهه رسانه هاي سلامت محور با حقوق سياستگذاران و توجه به روي ديگر سکه اين رسانه ها، از اهميت به سزايي در حوزه فعاليتهاي ارتباطات سلامت برخوردار است.
برخي صاحبنظران بر اين باورند که اين پوشش خبري رسانه هاي بسيار قدرتمند است که اولويتهاي سياستگذاران کلان دولتي را تعيين ميکند. رسانه ها نقش واسطه هايي را دارند که علايق و سلايق گروهها را به اقدامات دولتي پيوند ميزنند و با نمايش و افشاي رفتارهاي متظاهرانه و غيرقانوني، دولتها را به اقدامات اصلاحي وادار ميکنند. از سويي ديگر پيروي رسانه ها از مسائل احساسي و شورانگيز اغلب موجب سوقدادن دولت به سوي خط مشي ها و سياستهاي ناصحيح ميشود تا جايي که گاه رسانه ها با چشمپوشي از يک مسئله مهم و حياتي به دولت اجازه ميدهند تا به طورکلي آن مسئله را ناديده بگيرد.
همانطور که در حوزه سياستگذاري نظام سلامت بحث ميشود، سياستگذاري فرآيندي پويا و دوطرفه است که با در نظر گرفتن اهمّ نيازها و مسائل مبتلابِهِ جامعه و گرفتن بازخورد از قوانين و مقررات وضع شده، دست به تنظيم مقررات و قواعد حوزه سلامت در ابعاد گوناگون ميزند. در اين ميان رسانه هاي سلامت محوري که رسالت خويش را همانا افزايش سطح سواد سلامت مخاطبان و ارتقاي سلامت آحاد جامعه قرار داده اند، به عنوان ابزاري قوي براي انعکاس کاستيها و نقاط قوت و ضعف اين سياستها در نظر گرفته ميشوند که توجه سياستگذاران و دستاندرکاران حوزه سلامت همواره به اخبار منتشرشده توسط اين رسانه هاست تا با رفع کاستيها و نواقص، قوانين و مقررات موجود را اصلاح و بهبود بخشند.

tazini7_210.jpg

درواقع مقدار قابل توجهي از پوشش فزآينده اخبار سلامت، مستقيماً به سياست هاي سلامت اختصاص مييابد. از بارزترين اين نمونه ها ميتوان به گزارشهاي خبري ـ پژوهشي، مانند جستجوي دقيق براي افشاي اعمال خلاف قانون و سوءاستفاده ها در نظام سلامت اشاره کرد. آن دسته از گزارشهاي خبري که خوب انجام شوند موجب برآشفتگي عمومي يا برآشفتگي سياستگذاران و نهايتاً منجر به وضع قوانين و مقررات جديد يا اجراي جديتر قوانين کنوني ميشوند. يکي از صاحب نظران حوزه سياستگذاري سلامت ميگويد: روشنکردن لامپ هاي ده هزار واتي يک نورافکن، وضعيتي را مشخص و روشن ميکنند که ذهن سياستگذاران سريعاً متوجه آن ميشود. درواقع عمل رسانه هاي سلامت محور مانند نورافکني است که ذهن سياستگذاران را متوجه موضوعات مغفول ميکند. از نکاتي که همواره بايد موردتوجه رسانه هاي سلامتمحور باشد نحوه پرداختن به اين اخبار و چگونگي انعکاس آنهاست که شامل چند اصل کلي زير ميشود.
شناخت طبقات مختلف مخاطبان: نخستين اصل در يک فعاليت ارتباطي و رسانهاي شناخت مخاطب است؛ هر رسانهاي اعم از وبسايت، روزنامه يا شبکه اجتماعي ابتدا بايد به منظور هدف گذاري دقيق پيامها و تنظيم رويکرد خبري و اطلاع رساني خود، مخاطبان خود را بشناسد و با توجه به طبقه، جنس، نيازها، سطح سواد و ارتباط آنها به موضوع، مسائل مربوط به حوزه سياستگذاري را مطرح سازد. در عرصه مطبوعات و سايتها ميتوان با اختصاص صفحه اي ويژه براي اين طبقه از افراد، اخبار و گزارشهاي تخصصي را در آنجا انتشار داد. امروزه خوشبختانه از طريق شبکه هاي اجتماعي امکان شخصي سازي و تخصصيسازي پيامها با ساخت کانال فراهم شده است و لذا توصيه ميشود رسانه ها با ايجاد کانالهاي مخصوص اين افراد، در کنار تنوير افکار عمومي به ارائه گزارشهاي تخصصي و بازتاب واکنشهاي مردمي و دستاندرکاران حوزه سلامت به سياستگذاران کلان اين حوزه بپردازند. ارائه اطلاعات دقيق به افراد موردنظر و مؤثر در فرآيند سياستگذاري به ارتباطات هدفمند در اين عرصه منجر ميشود.
دومين نکته مهم در برخورد با اخبار سلامت و انعکاس آن به سياستگذاران، استفاده از گزارشهاي مبتني بر شواهد و لزوم شفافيت در انتقال اخبار است. ارائه مستدل اخبار و تکيه بر شواهد دنياي واقعي، باعث افزايش ميزان تأثير گزارشها و اقدام عاجل در خصوص رفع نقايص و کاستي ها ميشود. در بسياري از موارد به دليل فقدان شواهد مثبت، خبر از سوي سياستگذاران و تصميم گيرندگان جدي گرفته نشده و بعضاً جزو اخبار سوگيرانه و جناحي يا سياسي تلقي ميشود. رسانه هاي خبري سلامتمحور بايد تلاش کنند تا ضمن رعايت بيطرفي و شفافيت در انعکاس اخبار، گزارش هاي خود را با شواهد واقعي موجود همراه سازند تا در انجام رسالت خويش در راهنمايي سياستگذاران براي اتخاذ تصميمات صحيحتر و منطبق بر واقعيت، موفقتر عمل کنند.
برجستهسازي: برجسته سازي خبر با توجه به شرايط زماني و موقعيت اجتماعي مخاطبان صورت ميگيرد. پژوهش هاي صورت گرفته نشان ميدهد برجسته سازي اخبار توسط رسانه هاي سلامت محور تأثير مستقيمي بر اولويت ها و تصميمات سياستگذاران عرصه سلامت دارد. اين سردبيران رسانه هاي سلامت محور هستند که ميتوانند تيتر اول خبري خود را به گونهاي انتخاب کنند که سياستگذاران حوزه سلامت را در معرض پرسشها و مطالبات قانوني و حقوقي جامعه متخصصان و افکار عمومي قرار دهند. درواقع ابزار برجسته سازي بزرگترين مزيت يک رسانه است ولي بايد توجه داشت که توجه به زمان و موقعيت مناسب برجسته سازي يک خبر و يکپارچه بودن رسانه ها در برجسته نمودن يک خبر و عدم تشتت و تناقض در گزارشها و رويکردهاي رسانه اي، از نفس برجسته سازي يک خبر اهميت بسيار بيشتري دارد. بايد توجه داشت همانگونه که رسانه ها ميتوانند عملکرد سياستگذاران را مورد سؤال و انتقاد قرار دهند، سياستگذاران نيز ميتوانند در صورت تباين اين انتقادات با اولويت هاي افکار عمومي، رسانه ها را متهم به منفعت طلبيهاي صنفي و از اين قبيل سوگيري ها کنند. لذا توجه به شرايط، اولويتها و نقش ديده باني رسانه ها از مهمترين نکاتي است که اين رسانه ها بايد موردتوجه خود قرار دهند.
دروازهباني خبر: مفهوم درواز هباني به انتخاب اخباري مربوط ميشود که توسط رسانه ها براي انتشار انتخاب ميشوند. اصل حاکم بر دروازهباني خبر اين است که سردبيران به ياد داشته باشند که هر خبر و گزارشي قابلپخش و انتشار نيست؛ به عبارت ديگر نکته مهم در دروازه باني خبر آگاهي سردبيران به اخبار و گزارش هايي است که انتشار آنها عوارض و عواقب نامطلوبي در پي دارد. تصميم رسانه ها درباره اينکه کدام رويداد بايد پوشش داده شود و کداميک نبايد، قطعاً درنتيجه سياستگذاريها تأثيرگذار خواهد بود. اقبال سياستگذاران براي اعمال تغييرات اغلب به اين بستگي دارد که رسانه ها چطور و چگونه موضوعي را گزارش کرده و تحت پوشش خبري خود قرار ميدهند.
گاه به اين نکته توجه نميشود که انتشار خبري باعث بدترشدن اوضاع و عمومي شدن آن موجب وخيمتر شدن شرايط ميشود. اگر موضوعي که مورد غفلت سياستگذاران حوزه سلامت قرارگرفته است موجب خسارت يا ضربه زدن به صنف خاصي از ارائه دهندگان محصولات و مراقبتهاي بهداشتي ميشود، مطرح نمودن آن در عرصه رسانه ها و اطلاع عمومي نه تنها کمکي به بهبود شرايط نميکند، بلکه ممکن است موجب سوءاستفاده برخي افراد سودجو قرار گيرد. به عنوان مثال در پي افزايش تعرفه ورود نوعي دارو به کشور يا کمبود تجهيزات پزشکي در بيمارستانها، بسيار پيشآمده که شاهد ناياب شدن آنها در بازار و افزايش بازار سياه هستيم، هرگاه بازتاب اين خبر قبل از سياستگذاران به افکار عمومي منتقل شود، ناگهان تقاضاي اين تجهيزات يا داروي مفروض افزايش پيدا کرده و با تشديد وخامت اوضاع، مدت زمان و نيروي بيشتري بايد از سوي سياستگذاران و متصديان سلامت براي مهار آن صرف شود؛ درحاليکه انعکاس هدفمند آن از طريق مجاري مخصوص و محدود رسانه اي به سياستگذاران و تصميم گيرندگان حوزه سلامت ميتواند در مهار هرچه بهتر و سريعتر اين معضل با صرف حداقل نيرو مؤثرتر واقع شود. ميتوان اين مثال را به بسياري از مسائل صنفي، حقوقي، تخصصي و کلان حوزه سلامت تعميم داد. نهايتاً مهمترين نکته در دروازهباني اخبار سلامت را ميتوان در اين اصل خلاصه کرد که سردبيران و فعالان رسانه هاي سلامتمحور به منظور احتراز از عوارض و عواقب نامطلوب، به اخباري که دانستنش براي مردم و افکار عمومي ضروري نيست، مجال طرح ندهند و آنها را به طور هدفمند از طريق کانالهاي رسانهاي محدود و مشخص به گوش دست اندرکاران حوزه سلامت برسانند و پيگير حصول نتيجه باشند. درواقع نقطه عطف دروازه باني خبر در حوزه سلامت بيش از توجه به اخباري که بايد منتشر شوند، روي اخباري است که نبايد منتشر شوند.
باري، رسانه هاي سلامتمحور وقتي به نقطه مطلوب خود در انجام وظايف و کارکردهاي خود در جامعه ميرسند که تبديل به سازوکاري شده باشند که مشکلات صنفي، حقوقي و قانوني هر دو طيف مخاطبان خود، يعني آحاد جامعه و دستاندرکاران حوزه سلامت را شناسايي و با اقدامات رسانهاي و خبري خود آنها را به سمت راه حل هاي موجود هدايت کنند.
معمولاً کسب اطلاعات توسط سياستگذاران از طريق خروجي هاي رسانه هاي کليدي فعال در فضاي اينترنتي، شبکه هاي اجتماعي و مطبوعاتي، سريعتر و بعضاً مطمئنتر از مجراهاي معمول دولتي و رسمي است. رئيس مرکز کنترل بيماريهاي ايالات متحده  بر اين باور است که «براي تخصيص بودجه و اتخاذ تصميمات به مردمي وابسته هستيم که از آنچه انجام ميدهيم اطلاع دارند و درباره ما تصميم ميگيرند. رسانه ها نه تنها با عموم مردم ارتباط برقرار ميکنند بلکه با دولت، مجلس و افرادي که هدايت افکار عمومي را در دست دارند نيز در ارتباط هستند.»
در نهايت بايد گفت نقش رسانه ها در سياستگذاري سلامت به طور عميقتري در بررسي مقوله بسيار مهمي تحت عنوان «اصلاح نظام سلامت» تعريف و مشخص ميشود. پوشش خبري رسانه ها درباره اصلاح نظام سلامت، دشواري تصميم در اين زمينه را روشن ميکند که آيا اين رسانه ها در برخورد با مشکلات مربوط به سلامت آنها را به مراجع عمومي سياستگذاري ارجاع ميدهند يا فراتر رفته و آن را موضوعي شفاف و قانوني تلقي ميکنند. پيچيدگي نظام مراقبت هاي پزشکي و سلامتي و همچنين فقدان وفاق عمومي ميان متخصصان بر سر نحوه بازسازي و اصلاح آن، انعکاس و انتشار شفاف اخبار مربوط به آن را با مشکل روبرو کرده است. اين يکي از سختي هاي موجود بر سر راه رسانه هاي سلامت محور کنوني کشور است که وجود کانالهاي خبري و اطلاع رساني در شبکه هاي اجتماعي که بعضاً از اعتبار منبع بالايي برخوردار نيستند، مزيد بر علت شده و فضاي موردنياز براي شفافيت خبري و رسانهاي را تا حدودي مکدر ساخته است. از طرفي پوشش خبري رسانه هاي سلامتمحور از اصلاح نظام سلامت براي متخصصان بهداشت و سلامت به اندازه کافي گسترده و همراه با جزئيات نيست. شواهد نشان ميدهد در پرداختن رسانه هاي سلامت محور به مسائل مبتلابه جامعه پزشکان و دستاندرکاران حوزه سلامت، خلأهايي نيز وجود دارد؛ به طوريکه حتي بهترين رسانه ها هم اهميت و عمق واقعي رويدادها را آنچنان که متخصصان انتظار دارند، بيان نميکنند و مسلماً توجه کمي به مطالبي نظير ميزان دستمزد يا حق ويزيت پزشکان و موارد استثنايي پزشکي ميشود. در پايان با توجه به پيچيدگي اين موضوع، به نظر ميرسد نقش رسانه هاي سلامت محور کنوني کشور در مواجهه با مسائل سياستگذاران نسبتاً مثبت است زيرا رسانه ها اصلاح نظام سلامت را عملاً در سطحي ملي انعکاس ميدهند و آن را در همين سطح نگه ميدارند و نيز به افکار عمومي و سياستگذاران کمک ميکنند تا درباره اين موضوع در اين سطح بينديشند. با عنايت به مطالب و نکات فوق، ميتوان نتيجه گيري کرد که نظام سياستگذاري کلان سلامت همانقدر که ميتواند تحت تأثير اخبار رسانه ها و نوشته هاي روزنامه ها باشد، همانقدر هم نانوشته هاي اين رسانه ها چه در فضاي مجازي و در عرصه مطبوعات و پايگاه هاي خبري، ميتواند بر آن تأثيرگذار بوده و در تعيين اولويتها و اقدامات فوري تعيينکننده باشد. اميد است با گسترده شدن حوزه نوين «ارتباطات سلامت» و رشد و حوزه هاي ميان رشته اي همانند آن در مطالعات آکادميک ارتباطات و همچنين ورود بخشي از جامعه پزشکان و متخصصان علاقه مند به حوزه هاي مطالعات رسانهاي و ارتباطي، شاهد بارور شدن و توسعه فضاي ارتباطات سلامت در عرصه رسانه هاي سلامت محور کشور باشيم.

جستجو بر اساس موضوع:
           مطلب دیگری در این گروه مطالب یافت نشد.
جستجو بر اساس موضوع: