کاربر مهمان ||  ورود

گزارشات صنفی - ماهنامه مهندسی پزشکی

ماهنامه شماره 209

نگاهي به سابقه و چالشهاي پيش روي ايمني بيمار در مواجهه با عفونتهاي بيمارستاني ... و اين ميکروب هايي که دست کم گرفته مي شوند

نویسنده: مينا دارابي

نگاهي به سابقه و چالشهاي پيش روي ايمني بيمار در مواجهه با عفونتهاي بيمارستاني ... و اين ميکروب هايي که دست کم گرفته مي شونددریافت فایل - 1417KB

Gozaresh_vije209_1.jpg

گفته ميشود مقاومت ميکروبي بيماري شايعي است که به زودي تبديل به يکي از بزرگترين چالشهاي نظام سلامت کشورها خواهد شد. اين چالش به خصوص براي کشورهايي که براي مقابله با عفونتها ازجمله عفونتهاي بيمارستاني از آنتيبيوتيک ها استفاده ميکنند، پرنگتر خواهد بود.
آمار قابل قبول براي عفونت بيمارستاني در دنيا، وجود يک يا دو بيمار مبتلا به عفونت بيمارستاني از ميان هر 10 بيمار است. آماري که به نظر ميرسد بيمارستانهاي ما فاصله زيادي با آن دارند.
براساس داده هاي رسمي، ميزان بروز عفونت بيمارستاني در ايران حدود 15 درصد است. رقمي که از ديد برخي چندان منطبق با واقعيت نيست اما به هرحال راضي کننده است. با اينحال گروه ديگري از کارکنان نظام سلامت شرايط را وخيمتر ميدانند و براين باورند که ايران در زمينه هاي گوناگون از فرآيندهاي مديريتي تا برخورداري از امکانات پيشرفته و نظارت دقيق بر کنترل عفونت فاصله زيادي دارد.
براي مثال آمارها نشان ميدهد که سرانه توليد پسماند بيمارستاني 72 درصد بيشتر از سرانه جهاني و سرانه پسماند عفوني نيز در 90 درصد مناطق کشور بيشتر از استانداردهاي جهاني است. اين درحاليست که بيش از 80 درصد پسماندهاي بيمارستاني درصورت عدم اختلاط با پسماندهاي خطرناک و تفکيک در مبدا، زباله عادي و بيخطر هستند. در کنار اين موضوع امکانات موجود در بيمارستانها براي بيخطرسازي که همان استفاده از اتوکلاو است چندان کارآمد نيست.
عدم رعايت بهداشت دست، و کم اهميت پنداشتن اين موضوع و نبود تجهيزات به روز براي شناسايي عفونتها درکنار ناهماهنگي بينساختاري دستبهدست هم داده و مانعي در برابر تحقق ايمني بيمار ايجاد کرده است.  
عليرغم تفاوت در تحليل هاي مرتبط با شرايط موجود نقطه تفاهم اکثر سياستگذاران و منتقدان براين است که کنترل عفونت و در معناي عام آن ايمني بيمار موضوعي چندوجهي است و نواقص در حوزه ايمني بيمار يا همان کنترل عفونت مربوط به نبود نگاه زنجيروار از سوي کارکنان، بي توجهي مديران ارشد به اين حوزه به دليل هزينه بالا و ملموسنبودن دستاوردهاي ايمني بيمار، نبود سيستم ثبت دقيق براي شناسايي عفونتها و عوارض ناشي از جراحي، کم اهميت پنداشتن جايگاه واحد CSSD در بيمارستانها، آگاهي کم کارکنان اين بخش و درآخر کم توجهي کارکنان نظام سلامت در هر جايگاه و رتبهاي به موضوعات رعايت بهداشت و محافظت فردي ازجمله مهمترين عواملي هستند که منجر به بروز و گسترش عفونتهاي بيمارستاني ميشوند.
در بخش گزارش ويژه اين شماره قرار است پاي صحبت برخي از کارشناسان فعال در حوزه ايمني بيمار بنيشينيم و از زبان آنها درمورد شرايط کنوني و اقدامات انجام شده براي حفظ سلامت بيماران بشنويم.

Mosadeghrad209.jpg

اعتمادي به آمارهاي کنوني کنترل عفونت نيست
دکتر علي محمد مصدق راد، دانشيار گروه علوم مديريت و اقتصاد بهداشت دانشگاه تهران که در سالهاي اخير تحقيقات زيادي بر روي موضوع کنترل عفونت انجام داده است اخيرا با مطالعه مروري مقالات منتشرشده در اين زمينه داده هاي مربوط به اين مقالات را فراتحليل کرده است.
به گفته او عفونتهاي بيمارستاني در اروپا سالانه حدود 4 و نيم ميليون بيمار را درگير ميکند که اين آمار به معناي 16 ميليون روز اقامت بيشتر در بيمارستان است و باعث مرگ 37 هزار نفر ميشود.
او در اين مورد گفت: بروز عفونت هاي بيمارستاني براساس آمارهاي جهاني در کشورهاي اروپايي 1/7 درصد و در آمريکا 4/5 درصد است. اين رقم براي کشورهاي درحال توسعه حدود 15 درصد است. همچنين، نگاهي به نتايج تحقيقات مشابه روي مقالات منتشرشده در اين زمينه نشان ميدهد کشورهاي آسياي جنوب شرقي آمار 9 درصدي و کشورهاي درحال توسعه آمار 15 و نيم درصدي را ثبت کردهاند.
دکتر مصدق راد افزود: در آخرين تحقيقي که من به همراه دو تن از همکارانم انجام داديم مقالات منتشرشده از سال 1377 تا 1396 را مورد بررسي قرار داده و به روش متاآناليز بررسي کرديم. در جريان اين پژوهش 166 بيمارستان در اين پژوهش ها مورد مطالعه قرار گرفت.

Gozaresh_vije209_4.jpg

دانشيار گروه علوم مديريت و اقتصاد بهداشت دانشگاه تهران با اشاره به اينکه بيشتر اين مقالات معطوف به بخشهاي مراقبتهاي ويژه، جراحي و داخلي بود، افزود: بهترين روش تحقيق براي ارزيابي ميزان عفونت بيمارستاني، تحقيقات ميداني باحضور محققان در بيمارستانهاي سراسر کشور است. روش ديگر هم ارجاع به تحقيقاتي است که تاکنون انجام شده است. شايد بتوان با نگاهي به گزارشهاي بيمارستانها به ارقامي از عفونت بيمارستاني دست پيدا کرد اما اين ارقام چندان مورد اطمينان نيستند. اين روش البته بسيار هزينه بر و زمانبر است اما نتايج آن بسيار دقيق است.

Gozaresh_vije209_6.jpg

به گفته او براساس اين مرور مطالعاتي، بيشترين نوع عفونت بيمارستاني به ترتيب شامل عفونت جراحي 50 درصد، عفونت ناشي از دستگاه ادراري 26 درصد و عفونت سيستم تنفسي 24 درصد بود.
او درادامه گفت: براساس نتايج اين بررسي، بيماري هاي مزمن مثل ديابت، سيروز، نارسايي کليوي، سرطانها 68 درصد، مصرف داروهاي سرکوبکننده ايمني 6/21 درصد، کاتتر ادراري و اعمال جراحي هر کدام 17 و 6/0 درصد، ساکشن 7/13 درصد و استفاده از لوله تراشه 8/5 دهم درصد امکان بروز عفونتهاي بيمارستاني را افزايش ميدهند. همچنين، مشخص شد در سالهايي که انجام مطالعات و تحقيقات در زمينه کنترل عفونت بيشتر شده بروز آن کاهش داشته است؛ به اين ترتيب که هرسال تقريبا با کاهش 06/0 درصدي مطالعات روبرو شديم.

Gozaresh_vije209_12.jpg

دکتر مصدق راد نوع بيمارستان را نيز يکي ديگر از موارد موثر در ميزان بروز عفونت هاي بيمارستاني عنوان کرد و گفت: نتايج تحقيق نشان داد که بيشترين عفونتها در بخش هاي مراقبتهاي ويژه، جراحي و سوختگي رخ ميدهد. همچنين بروز عفونت در بيمارستان هاي آموزشي بيشتر از ديگر بيمارستانها مشاهده شده است. 

او در ادامه گفت: از ديگر موضوعات مهمي که در مقالات منتخب بررسي شده بود ميزان دانش کارکنان مرتبط با کنترل عفونت بود. باتوجه به تحقيقات انجام شده در اين بخش پرستاران بيمارستانهاي دانشگاهي استان گلستان در سال1382، 1/37 درصد عملکرد ضعيف، 49 درصد عملکرد متوسط و 9/13 درصد عملکرد خوبي داشتند. همچنين پرستاران بيمارستانهاي آموزشي استان آذربايجان غربي نيز در سال 1388 عملکرد متوسطي در مورد پيشگيري از عفونتهاي بيمارستاني داشتند. اين آمار درمورد پرستاران بيمارستانهاي منتخب استان اصفهان در سال 1387 نيز عملکرد 4 درصد از پرستاران را ضعيف، 17 درصد را متوسط و 79 درصد را خوب ارزيابي کرد.
او ادامه داد: بين آگاهي نگرش و عملکرد کارکنان ارتباط مستقيم وجود دارد. بنابراين هرچه آموزش بيشتر شود نگرش و عملکرد کارکنان هم تغيير ميکند. همانطور که در يکي از تحقيقات انجام شده نشان داده شد، پرستاران با افزايش آگاهي حدود 15 درصد عملکرد بهتري نسبت به قبل از آگاهي از خود بروز دادند.
دانشيار گروه علوم مديريت و اقتصاد بهداشت دانشگاه تهران همچنين توضيح داد: نتايج اين تحقيقات به ما نشان داد که رعايت بهداشت دست، آموزش کارکنان پرستار و نيروهاي خدماتي و استخدام نيرو به تعداد کافي، استانداردسازي مراقبتها و در آخر پيگيري نظام جامع کشوري عفونتهاي بيمارستاني ميتواند در کاهش بروز عفونت بيمارستاني نقش مهمي ايفا کند.
او مواردي ازجمله نبود مطالعات در برخي از استانهاي کشور، دقيق نبودن مطالعات و ترجيح مجلات بر انتشار مقالاتي که شرايط را در هر حوزهاي بهتر نشان ميدهند و به نتايج مثبتي ميرسند را از جمله مواردي دانست که ميتواند اعتماد به اين داده ها را کم کند.

Gozaresh_vije209_Nemoodar2.jpg

مصدق راد در پايان تاکيد کرد که براي تقويت نظام سلامت نياز به يک مدل اصلاح افقي داريم که در سازمان بهداشت جهاني به کشورها پيشنهاد شده است. عليرغم آنکه سالانه بيش از 10 هزار ميليارد صرف پژوهش ميشود مشخص نيست چقدر از اين پژوهشها در جريان مديريت بيمارستانها استفاده ميشود. (مدل 1)

چالشهاي زيرساختي

abas_abadi209.jpg

همچنان سر راه طرحهاي ايمني بيمار
معصومه عباس آبادي، رئيس گروه ارتقا کيفيت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکي تهران به بررسي عوامل و دلايل بروز کنترل عفونت در بيمارستانهاي ايران پرداخته است. او براين باور است که ما هم در سياستگذاري ها و هم در عوامل ساختاري و زيرساختي با چالشهاي اساسي روبرو هستيم و همين چالشها دست به دست هم داده و منجر به آن شده که امروز نگرانيها نسبت به شيوع عفونت بيمارستاني و مقاومتهاي ميکروبي افزايش پيدا کند.
او با بيان اينکه موضوع ايمني بيمار تابهحال کمي مغفول مانده و هنوز جايگاه خود را پيدا نکرده است، گفت: زيرساخت تمام مباحث کنترل عفونت به ايمني بيمار برميگردد. موضوع ايمني چندبعدي است به اين معنا که تا زماني که استانداردهاي ايمني بيمار رعايت نشود ايمني ارائه دهندگان خدمات و ساختار مراکز درماني هم رعايت نميشود.
عباس آبادي با اشاره به اينکه رسالت اصلي ما در مراکز درماني اين است که خدمات باکيفيت و ايمن باشد، گفت: بنابراين اگر بيماري به عفونت بيمارستاني مبتلا شود بايد مطمئن شد که بيمارستان نتوانسته کارکرد خود را به درستي ايفا کند. طبق آمارها و مقالات چاپشده، سومين عامل مرگومير در آمريکا عفونتهاي بيمارستاني است. (جدول 1)

Gozaresh_vije209_nemoodar4.jpg

رئيس گروه ارتقا کيفيت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکي تهران اضافه کرد: براساس برآوردها بهنظر ميرسد آمار عفونت بيمارستاني در ايران بين 18 تا 26 درصد است. يکي از بزرگترين خلاءها در زمينه کنترل عفونت، نبود آمار و اطلاعات دقيق است که مانع از اجراي برنامه هاي مرتبط با کنترل عفونت و پايش آنچه در گذشته اجرا شده ميشود.
عباسآبادي در ادامه منابع ايمني بيمار را مرور کرد و گفت: سازمان بهداشت جهاني در سال 2007 براساس بررسي بيشترين خطاها و مشکلات منجر به بروز عفونت، برنامه اي براي 9 طرح و نحوه مقابله با 9 مشـکل شايع (The nine patient safety Solutions) را منتشر کرد. همچنين برنامه بيمارستانهاي دوستدار ايمني بيمار (PSFH) نيز از سال 2011 در مديترانه شرقي شروع شد. اين طرح از سال 1388 در 10 بيمارستان به صورت پايلوت شروع شد و در فاز دوم تعداد بيمارستانهاي مجري به 100 رسيد.
او در ادامه گفت: طرح بيمارستان دوستدار ايمني بيمار داراي سه نوع استاندارد باعنوان استانداردهاي الزامي، اساسي و پيشرفته است. مقايسه ها نشان ميدهد تمامي استانداردهاي الزامي درجشده در سند بيمارستان هاي دوستدار ايمني بيمار، 80 درصد استانداردهاي اساسي و 8 درصد استانداردهاي پيشرفته در اسناد اعتباربخشي بيمارستانها که در سال 95 در کشور اجرا شد، آمده است.
عباسآبادي افزود: براي رعايت و تحقق ايمني بيمار بايد سه اصل تعريف استانداردها، اجراي استانداردها و کنترل رعايت استانداردها انجام شود. عليرغم آنکه طرح بيمارستان دوستدار ايمني بيمار در 10 بيمارستان اجرا شد بعد از گذشت مدتي سازمان جهاني بهداشت تنها به بيمارستان بقيه الله(عج) عنوان بيمارستان دوستدار ايمني بيمار را اعطا کرد. باتوجه به آنچه گفته شد ميتوان نتيجه گرفت که در تدوين برنامه ها و استانداردها در وضعيت مطلوبي هستيم و مشکل را بايد در جاي ديگري جستجو کرد.
او تاکيد کرد: به نظر ميرسد در اجراي برنامه ها و استانداردها مشکلاتي وجود دارد. ازجمله اين موارد ميتوان به کماهميتي حاکميت و مديران ارشد به موضوع کنترل عفونت، نبود آموزش کافي و اثربخش، نبود انگيزه در کارکنان و فرهنگ رعايت نکات ايمني اشاره کرد.
بهگفته رئيس گروه ارتقا کيفيت معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکي تهران مرور مطالعات نشان ميدهد دو دسته از چالشها ميتوانند اصل ايمني بيمار را با مشکل مواجه کنند و اين مشکلات در دو عنوان زيرساختي و فرآيندي طبقه بندي ميشوند. چالشهاي زيرساختي شامل مديريت و فرهنگ ايمني، آموزش و پژوهش، دستورالعمل هاي وزارت بهداشت، ساختار فيزيکي و تجهيزات بيمارستانها و کمبود منابع مالي و چالشهاي فرآيندي نيز شامل شستشو و پاکسازي دست، بيماريابي، مقاومت هاي آنتي بيوتيکي و استفاده چندباره از ملزومات پزشکي ميشود.
عباسآبادي همچنين توضيح داد: آمارها نشان ميدهد بخش مهمي از مشکلات ما در زمينه ايمني بيمار مربوط به حوزه چالشهاي فرآيندي است. به اين معنا که نبود ارتباط قوي و موثر بين پزشک و پرستار و انتقال اطلاعات نادرست درمورد نسخه و تجويز داروها از سوي اين دو گروه درمان را با مشکلاتي مواجه ميکند.
او در ادامه گفت: درمقايسه اي که ميان سند اعتباربخشي بيمارستانها در حوزه ايمني بيمار سال 1395 با سالهاي گذشته انجام شده متوجه شديم که تعداد سنجه ها از 140 مورد در سال 1391 به 32 مورد در سال 1395 کاهش پيدا کرده با اين تفاوت که در سال 1391 شاخص ها متمرکز بر مشکلات ساختاري و فرآيندي بوده اما در سال 1395 بخشي از شاخصها بر پيامد ناشي از فرآيندها تمرکز کرده است.(جدول 2)

Gozaresh_vije209_jad2.jpg

او در پايان اينگونه نتيجه گيري کرد: مروري بر استانداردهاي اعتباربخشي ايران نشان ميدهد که بخشي از استانداردها و شاخص هاي مربوط به ساختار مثل جداسازي و تفکيک فضاها است. اما نبايد فراموش کنيم که تمرکز بر مشکلات ساختاري بعد از گذشت يک دوره بايد به تمرکز بر مشکلات فرآيندي و کيفي تغيير کند. البته عليرغم تلاشهاي انجام شده براي رفع ايرادات ساختاري، هنوز چالشهاي مهمي در زمينه زيرساختي و فرآيندي وجود دارد.(نمودار 1)

Gozaresh_vije209_nemoodar1.jpg

راهکارهايي براي جبران کمبود امکانات مديريت پسماند
گفته ميشود سيستم بيخطرساز زباله در 90 درصد بيمارستانهاي ايران وجود دارد اما اگر اين سيستم بيخطرساز در قالب استفاده از اتوکلاو باشد به دليل بياثر بودن اين دستگاه براي بيخطرسازي بسياري از زباله ها، بهنظر ميرسد هنوز با چالشهاي بزرگي روبرو هستيم. مهندس فريبا ملک احمدي، رئيس اداره بهداشت مراکز درماني ايمني پرتوها و مديريت پسماند مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت درمورد چالشهاي مديريت پسماند به عنوان يکي از شاخصهاي تاثيرگذار بر کنترل عفونت بيمارستاني سخنراني کرد. 
او سخنانش را با ارائه آمارهاي سازمان بهداشت جهاني درمورد تاثير تفکيکِ صحيح آغاز کرد: اگر تفکيک درست انجام شود ميزان زباله هاي شيميايي به کمتر از 3 درصد ميرسد. اين درحاليست که ميزان پسماندهاي شيميايي در بيمارستانهاي ايران گاهي تا 6 درصد و بيشتر از آن هم ميرسد؛ آن هم بيشتر به يک يا چند دليل که نبود آموزش کافي و تفکيکهاي نادرست بخشي از آنها است.
مهندس ملک احمدي با اشاره به اينکه در جريان تلاش براي مديريت پسماند، بيشترين تمرکز بر کاهش توليد پسماند شيميايي است، افزود: کاهش توليد پسماند عوارض ناشي از زباله هاي شيميايي را به حداقل ميرساند و با هزينه کمتري ميتوان آن را دفن يا تصفيه کرد. متاسفانه، در ايران فقط در يک يا دو منطقه مدفن مهندسي داريم که امکان دفن اصولي زباله هاي شيميايي و خطرناک بيمارستاني را براي ما فراهم ميکند.
او ادامه داد: از ميان راهکارهاي دفع زباله هاي بيمارستاني ميتوان به تخليه در فاصلاب به روش اصولي، سوزاندن، تجزيه شيميايي و برگرداندن به توزيع کننده اوليه اشاره کرد. با توجه به امکانات موجود بهترين راهکار در ايران بازگرداندن زباله ها به توليدکنندگان است که ميتواند در جريان خريدهاي انبوه با شرکتهاي خصوصي مطرح بشود.
ملک احمدي گفت: کپسوله و محصورسازي از ديگر راهکاريي است که با نظر مساعد سازمان بهداشت جهاني ميتوانيم به مراکز درماني توصيه کنيم چرا که در بيمارستانها قابل اجرا است. اين راهکار زباله ها را بهسرعت از فضا دور ميکند، از امکان نشت عفونتها ميکاهد، حملونقل را راحتتر ميکند، به نوعي پيش تصفيه به حساب ميآيد و درمورد تمامي انواع زباله ها به کار ميرود. همچنين مقرون به صرفه و قابل دسترس براي تمامي بيمارستانهاي کشور است و در شرايطي که با کمبود دستگاههاي بيخطرساز، زباله باکيفيت و اثربخش و مدفن هاي مهندسي روبرو هستيم اين روش راهکار خوبي است. درمورد پسماندهاي دارويي در مقادير زياد هم توصيه ميشود قبل از اينکه دفن شوند، کپسوله شوند.
رئيس اداره بهداشت مراکز درماني ايمني پرتوها و مديريت پسماند مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت اظهار کرد: خنثيسازي، دفن بهداشتي، کپسوله يا محصورسازي از جمله ديگر راههايي است که از سوي شرکتها انجام ميشود. همچنين تحويل زباله ها به سايتهاي جمع آوري پسماندهاي بيمارستاني نيز از ديگر راهکارهايي است که ميتواند در کشور انجام بشود.
او در ادامه درمورد يکي از پرچالشترين موادي که در زباله هاي بيمارستاني وجود دارد يعني فلزات سنگين به خصوص جيوه، گفت: جيوه در 40 درصد وسايل پزشکي کاربرد دارد و با پخششدن در محيط ميتواند به راحتي وارد بدن انسان شود. آمالگام يکي از فراگيرترين انواع جيوه است که در دندانپزشکيها براي پرکردن دندان استفاده ميشود و به دليل ارزانبودن مورد استقبال قرارگرفته است.
ملکاحمدي توضيح داد: استفاده از آمالگام به دليل خطرناک بودن محدوديتهاي زيادي دارد. اولين توصيه به پزشکان درمورد استفاده محدود از آمالگام و موارد ديگر استفاده از جيوه، تلاش براي پيداکردن يک جايگزين است. محدوديت استفاده از آمالگام به شکل کپسولي، نگهداري پسماندهاي حاوي فلزات سنگين در فضاي محصورشده و تحويل آن به مراکز بازرسان وزارت بهداشت يا مسئولان محيط زيست، استفاه از صافي براي جلوگيري از ورود اين فلزات به فاضلاب و شريانهاي عمومي کشور از جمله اين محدوديتهاست.
رئيس اداره بهداشت مراکز درماني ايمني پرتوها و مديريت پسماند مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت در پايان تاکيد کرد: از آنجا که در تمامي استانهاي کشور سايتهايي که جمع آوري و بيخطرسازي زباله را انجام ميدهند وجود ندارد، وظيفه مراکز بهداشت و درماني در وهله اول انتخاب وسايل و تجهيزاتي است که از جايگزين هاي جيوه استفاده ميکنند و درمرحله بعد تفکيک اين فلزات و نگهداري در مکان امن تا زمان تحويل به سايتها است.

داستان مرموز دستها

Gozaresh_vije209_2.jpg

قدرتي کارشناس ارشد پرستاري بيمارستان سوم شعبان از جمله افرادي است که بهواسطه مسئوليتي که در بيمارستان به عهده دارد آمارهاي مرتبط با حوزه شغلي خود را جمع آوري ميکند تا به تصوير دقيقتري از رعايت بهداشت و مقابله با عفونت در دستکم يک مرکز درماني دست پيدا کند. او اخيرا تحقيقي درمورد ميزان رعايت بهداشت دست از سوي کارکنان بيمارستان سوم شعبان، تاثير عدم رعايت بهداشت دست بر بروز و سرايت عفونتها و راه هاي توجه بيشتر به موضوع بهداشت دست انجام داده است.
قدرتي درمورد نتايج اين تحقيق چنين توضيح داد: نتايج تحقيق ما نشان داد که بهداشت دست در پنج موقعيت تنها از سوي 4/35 درصد کارکناني که مورد تحقيق قرار گرفته بودند رعايت شد. اين ميزان درمورد پزشکان رقم 31 درصد و براي پرستاران 4/43 درصد را نشان داد.
او ادامه داد: بخش ديگري از اين تحقيق به ما نشان داد که 40 درصد پزشکان پيش از انجام پروسيجر آسپتيک و 70 درصد پرستاران در همين موقعيت، بهداشت دست را رعايت ميکنند. اين درحاليست که رعايت بهداشت دست بعد از تماس با محيط اطراف بيمار تنها از سوي 9/0 درصد پزشکان و 19 درصد پرستاران رعايت ميشود.

Gozaresh_vije209_3.jpg

کارشناس ارشد پرستاري بيمارستان سوم شعبان تاکيد کرد: نتايج اين تحقيق درخصوص مقايسه بخشهاي اورژانس، درمانگاه و ICU از نظر رعايت بهداشت دست حاکي از آن است که بهداشت دست در بخشهاي اورژانس، درمانگاه و ICU به ترتيب 19، 30 و 48 درصد رعايت ميشود.
او با اشاره به اينکه اين تحقيق در بيمارستان سوم شعبان انجام شده، درمورد اهميت رعايت بهداشت دست در کنترل عفونت گفت: بسياري از کارکنان نظام سلامت از تاثير بهداشت دست در کنترل عفونت بيخبر هستند. به نظر ميرسد براي آگاهيسازي بايد خود اين افراد از پزشک تا پرستار و کارکنان بخش خدمات را دعوت به مشارکت کرد.
قدرتي درمورد دلايل عدم رعايت بهداشت دست، افزود: آگاهي ناکافي از عواقب، رعايت نکردن بهداشت دست، کمبود نيروي کار در بخشها، استفاده نابه جا از چند دستکش به جاي شستن دستها، نبود سينک مناسب و دستمال کاغذي در برخي موارد از ديگر دلايلي است که منجر به کاهش رعايت بهداشت دست ميشود.

Gozaresh_vije209_7.jpg

او تاکيد کرد که پرستاران کنترل عفونت به تنهايي نميتوانند بر رعايت بهداشت دست کارکنان نظام سلامت نظارت داشته باشند و اين امر بايد همگاني باشد. به معناي ديگر اگر هرکدام از کارکنان مشاهده کردند که همکارانشان در فرآيند ارائه خدمات در بيمارستان بهداشت دست خود را رعايت نميکنند بايد اين موضوع را به آن افراد تذکر دهند يا به مقام مسئول گزارش کنند.
قدرتي همچنين پيشنهاد کرد که يکي ديگر از راه هاي نظارت بر رعايت بهداشت دست ميتواند از سوي بيماران انجام شود به اين ترتيب که بيماران از کادر درمان سوال کنند که آيا دستشان را شستهاند.
او احتمال داد که با اجراي اين روش، رعايت بهداشت دست در ميان ارائه دهندگان خدمات سلامت تا 94 درصد افزايش پيدا ميکند. قدرتي در پايان رعايت بهداشت دست براي بيماران را نيز واجب دانست و گفت: ميتوان با نامگذاري روزي به عنوان بيمار، رعايت چنين نکات بهداشتي را به او اطلاع رساني کرد.
کارشناس ارشد پرستاري بيمارستان سوم شعبان رعايت بهداشت دست در بخشهايي که بيمار حضور ندارد، مانند آزمايشگاهها را نيز داراي اهميت فراوان دانست و گفت: در بخشهايي که بيماران حضور ندارد مايعات بالقوه عفوني آنها وجود دارد. بنابراين بايد به رعايت بهداشت دست در آزمايشگاهها و دندانپزشکي نيز توجه کرد.
او در پايان از لزوم بهره مندي کارکنان نظام سلامت از وجدان کاري بالا گفت: در بخشهاي ICU و نوزادان که بيمار هوشيار نيست بالاترين ميزان عفونتها رخ ميدهد به همين دليل وجدان کاري و اخلاقي براي فعاليت به عنوان نيروي خدماتي، تکنسين، پرستار يا پزشک، بسيار اهميت دارد.


آزمايشگاه، رصدخانه عفونتهاي بيمارستاني

Gozaresh_vije209_8.jpg

دکتر مجيد مرجاني عضو گروه عفوني دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي درمورد نقش آزمايشگاهها در ترسيم شِماي کلي از بروز و شيوع عفونتها در هر مرکز درماني سخن گفت.
او سخنانش را اينگونه آغاز کرد: نقش آزمايشگاهها در کنترل ايمني بيمار بسيار مهم است. اين جايگاه در جايي خود را نشان ميدهد که قرار است يک مورد مشکوک به عفونت شناسايي شود. درواقع اين وظيفه آزمايشگاهها است که عفونتها را شناسايي کنند.
مرجاني با اشاره به اينکه در سالهاي اخير روشهاي شناسايي عفونتها پيشرفت زيادي کرده است، افزود: در اغلب بيمارستانهاي ايران بين دو تا سه روز طول ميکشد تا جواب آزمايش مشکوک به عفونت مشخص شود اين درحاليست که اين زمان براي مقابله با عفونت در بدن بيمار بسيار مهم و تاثيرگذار است.
عضو گروه عفوني دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي گفت: در کشورهاي پيشرفته آزمايشهاي مربوط به تشخيص کنترل عفونت بعد از 6 تا 7 ساعت مشخص ميشود. دانستن جزئيات در چنين شرايطي بسيار ضروري است. براي مثال در دنيا همراه با نتيجه آزمايش، نوع ميکروب و الگوي مقاومت آن نيز به تصوير کشيده ميشود تا براي شکستن اين مقاومت الگوي درمان موثر به کار گرفته شود.
او با بيان اينکه در ايران نيز زيرساخت علمي براي استفاده از اين روشهاي آزمايش وجود دارد اما لازم است که تکنولوژي اين روشها وارد شود، اظهار کرد: در جريان درمان عفونتها، همچنين لازم است داده هاي ديگري نظير کانديدها، ميزان مقاومت و آنتيبيوگرام ميکروبهاي عامل عفونت هم مشخص شود.
به گفته دکتر مرجاني، تشخيص به موقع عفونت ميتواند از شلوغي تختها به خصوص تختهاي ايزوله که در اکثر بيمارستانها به تعداد محدود وجود دارند کم کند.
او هچنين براي مقابله با عفونتهاي اپيدمولوژيک که بهراحتي سرايت پيدا ميکنند پيشنهاد کرد که آزمايشگاهها مکلف شوند نسبتبه اين جرمها حساس باشند و درصورت مشاهده اين نوع از ميکروبها، آن را سريعا گزارش دهند.
مرجاني در ادامه توضيح داد: نکته ديگري که در برخورد با ميکروبهاي مقاوم در بخشهايي نظير ICU بايد درنظر گرفته شود استفاده از حداقل آنتي بيوتيک است. به اين ترتيب که ميتوان از روشهايي نظير MIC استفاده کنيم. اين روش اگرچه گران است اما موثرتر است. امروزه در بسياري از کشورها بهجاي استفاده از آنتيبيوتيک، مولکول مقاوم که باعث مقاومت ميکروب ميشود را پيدا ميکنند و براساس پروتکل درماني که براي مقابله با آن ميکروب يا مولکول خاص وجود دارد، عمل ميکنند.
عضو گروه عفوني دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تاکيد کرد: اين روشها در کشور ما انجام نمي شود. به نظر ميرسد استفاده از روشهاي جديد براي شناسايي عامل عفونتها بايد به عنوان مطالبه جدي از سوي کارکنان نظام سلامت مطرح شود.
او در پايان، ارائه گزارشهاي مرتبط با عفونتهاي شناساييشده از سوي آزمايشگاهها را يکي از مهمترين وظايف مغفول مانده آزمايشگاهها دانست و افزود: از ديگر موضوعاتي که انجام آن از سوي آزمايشگاهها ضروري است ارائه گزارشهاي 6 ماهه درمورد عفونتها و ميکروب هاي مشاهدهشده در بيمارستان به تفکيک بخش، تعداد، نوع مقاومت و مشخصات موردنياز است تا کارکنان نظام سلامت حساسيتشان را نسبت به رعايت نکات ايمني بيمار فراموش نکنند. متاسفانه اين گزارشها از سوي آزمايشگاهها در ايران به صورت منظم انجام نميشود.

بيمار توانمند، يک پاي درمان

poorahmadi209.jpg

دکتر گيتي افروز پوراحمدي، مشاور علمي امور زنان و خانواده وزارت نفت، از بيماران به عنوان بزرگترين سرمايه بيمارستانها و همچنين از مشارکتکنندگان در فرآيند درمان ياد کرد.
او با اشاره به اينکه اهميت عفونت بيمارستاني در جايي مشخص ميشود که آمارها نشان ميدهد اين مقوله در کشورمان به مرز نگرانکنندهاي رسيده است، گفت: عفونت بيمارستاني يک چالش پنهان است به همين دليل، بيمار نسبت به اين موضوع آگاه نيست اما اگر آگاه شود با راهکارهايي از خود محافظت ميکند. باتوجه به اينکه بيماران بزرگترين دارايي و سرمايه مراکز بهداشتي درماني هستند آنها هم بايد در فرآيند کنترل عفونت بيمارستاني نقش ايفا کنند.
دکتر پوراحمدي اظهار کرد: يکي از راههاي درگيرکردن بيمار در اين فرآيند، تغيير رويکرد مديريتي در مراکز درماني است؛ به اين ترتيب که از رويکرد خدمت محور به رويکرد رضايت محور تغيير موضع دهيم تا بيمار مجذوب سيستم درماني کشور شود. اگر بيماران را مهمان بيمارستان و عضوي از فرآيند درمان بدانيم، درمان نتايج بهتري خواهد داشت.
او با بيان اينکه براي مشارکت بيمار در امر درمان نياز است او را توانمند کنيم، اضافه کرد که توانمندسازي بيماران از ديگر محورهاي اين برنامه است و بايد مورد توجه باشد «نتايج يک تحقيق نشان ميدهد بيماري که با ارائه اطلاعات توانمند شده است 19درصد کمتر احتمال تجربه يک خطاي پزشکي را دارد همچنين 13 درصد کمتر احتمال دارد که بعد از يک دوره بستري در بيمارستان، دوباره نياز به بستري داشته باشد. 12 درصد هماهنگي بيشتري با ارائه دهندگان خدمت دارد و 15 درصد کمتر احتمال دارد که اعتمادش را به سيستم درماني از دست بدهد.

Gozaresh_vije209_9.jpg

مشاور علمي امور زنان و خانواده وزارت نفت در پايان بر پاسخگو بودن کادر درمان تاکيد کرد و گفت: باتوجه به اينکه ارائه دهندگان خدمات سلامت شغل خود را آگاهانه انتخاب کرده اند، بايد به بيماري که اغلب از سر اضطرار و ناچاري در اين مکان حضور پيدا ميکند پاسخگو باشند. آنچه ميتواند به ما کمک کند تا بيماران را در جريان کنترل عفونتهاي بيمارستاني توانمند و فعال کنيم اين است که براي تحقق ايمني بيمار به دنبال برنامه هايي جامع و عملياتي باشيم که تمام بخشها را درگير کند و درکنار اين مورد براي مديريت بيمارستانها از دانش مديريتي استفاده کنيم.

بازفرآوري، حاشيه اي تهديدآميز
براي ايمني بيمار

بعد از آغاز دوباره تحريمها تأمين تجهيزات، ملزومات پزشکي و دارو يکي از مهمترين نگرانيهاي مسئولان و نمايندگان مجلس شده است. در همين راستا وزارت بهداشت موضوع فرآوري ملزومات يکبارمصرف را مطرح کرده است. تجربه اي که اگرچه امروز کمتر به کار گرفته ميشود اما در اواخر قرن بيستم در آمريکا و برخي از کشورهاي اروپايي شروع و درنهايت محدود شد.

Gozaresh_vije209_10.jpg

اعظم چراغي رزوه، رئيس اداره تعالي خدمات باليني دانشگاه علوم پزشکي اصفهان اگرچه بر اين موضوع تأکيد ميکند که مهمترين دليل پيشگرفتن بازفرآوري صرفه جويي مالي است اما از ياد نميبرد که چالشهاي زيادي در فرآيند اجرا وجود دارد.
چراغي توضيحاتش را اينگونه آغاز کرد: سالانه 250 ميليون جراحي در جهان انجام ميشود به بيان ديگر به ازاي هر 25 نفر يک مداخله درماني يا تشخيصي صورت ميگيرد. تمام اين مداخلات از طريق ورود تجهيزات و ملزومات به بافت بدن صورت ميگيرد که احتمال عفوني شدن آن بسيار بالاست و همين موضوع استريليزه کردن اين تجهيزات را با مشکلاتي مواجه ميکند.

Gozaresh_vije209_11.jpg

او گفت: عمل بازفرآوري و استفاده مجدد از تجهيزات پزشکي براي اولين بار در سال 1970 در آمريکا مطرح شد. درهمان زمان دستگاه هاي استرليزاسيون با حرارت پائين يا استريل سرد مانند دستگاههاي پلاسما، اتيلن اکسايد، اشعه گاما و فرمالدئيد هم طراحي شدند و به اين ترتيب بخشي از ملزومات براي استفاده چندباره آماده شدند. عمل بازفرآوري از سوي سه گروه يعني توليدکنندگان تجهيزات و ملزومات پزشکي، مراکز درماني و درنهايت شرکتهاي ثالث انجام ميشود.
چراغي ادامه داد: با نگاهي به ديگر کشورها ميتوان گفت در قاره آسيا 80 تا 90 درصد بيمارستانها تا سال 2000 اقدام به بازفرآوري تجهيزات پزشکي کردند. بااينکه در کشورهاي پاکستان و هندوستان استفاده مجدد از دستکش، سرسوزن و سرنگ ممنوع است اما همچنان فرآيند بازفرآوري در بخشي از ملزومات در اين کشورها انجام ميشود. در قاره اروپا نيز تا سال 2000، 40 درصد بيمارستانهاي آلمان و 80 درصد بيمارستانهاي مادريد اسپانيا و 37 درصد بيمارستانهاي دانمارک از سال 2000 اقدام به فرآوري و استفاده مجدد از ملزومات پزشکي کردند. اما در اين ميان اين اقدام در فرانسه کاملاً ممنوع است.
رئيس اداره تعالي خدمات باليني دانشگاه علوم پزشکي اصفهان افزود: بازفرآوري تجهيزات پزشکي اگرچه در 28 درصد بيمارستانهاي کانادا تا سال 2000 انجام شد اما در دهه اخير فرآيند بازفرآوري در اين کشور ممنوع شده است. امروزه کشورهاي اروپايي تنها برخي اقلام محدود را بازفرآوري ميکنند اما کشورهاي درحال توسعه با مقياس گسترده تري بازفرآوري را انجام ميدهند. آمارها درمورد کشور استراليا نيز نشان دهنده اجراي روال يکسان با آنچه در کانادا روي داده است. به اين ترتيب که در استراليا تا سال 1980 حدود 50 درصد بيمارستانها اقدام به فرآوري تجهيزات پزشکي کردند. در سال 2005 آمار تجهيزات بازفرآوري شده با کاهش چشمگيري روبرو شد و درنهايت استفاده چندباره از ملزومات ممنوع شد. هند و کشورهاي عربي نيز ازجمله کشورهايي هستند که برخي از اقلام و ملزومات پزشکي را بازفرآوريکرده و چندباره مصرف ميکنند. همچنين 18درصد بيمارستانهاي کشورهاي آفريقايي نيز اقدام به استفاده مجدد از برخي تجهيزات ميکنند.
او در ادامه گفت: مهمترين چالشهايي که به نظر ميرسد بر سر راه اجراي طرح بازفرآوري باقي ميماند استفاده از دستگاههاي استريل سرد براي استريليزه کردن برخي از ملزومات و کمبود اين امکانات در بيمارستانهاي کشور، نبود چارچوب هاي اجرايي براي تدوين يک دستورالعمل که تعداد دفعات استفاده از وسايل و ميزان هزينه کاهش يافته را مشخص کند و کمبود منابع انساني و حرفهاي است.
چراغي اظهار کرد: علاوه بر اين موارد در چارچوب ها و دستورالعمل هايي که با عنوان بازفرآوري ملزومات پزشکي تدوينشده کاتترهاي قلبي و عروقي، ادراري و ايمپلنتها به عنوان تجهيزات قابل بازفرآوري مطرحشدهاند. اين درحاليست که در جريان مصاحبه هايي متخصصان ادعا کرده اند که بازفرآوري اين وسايل امکانپذير نيست. همچنين برخي از بندهاي اين دستورالعمل شفافيت لازم را ندارد و در برخي از بندها اين دستورالعمل با دستورالعمل هاي سابق مطابقت ندارد.
او در پايان گفت: اطمينان از تعديل هزينه تمام شده، اثربخشي و مقرون به صرفه بودن هزينه مالي درمان بيماران، اطمينان از ارتقاي کيفيت عملکرد، مسئوليتپذيري و پاسخ دهي مراکز درماني، تدوين طرحهاي درماني، تضمين کيفيت عملکردي تجهيزات و ابزار پزشکي ازجمله چالشهايي است که در اين زمينه مطرح است.

جستجو بر اساس موضوع:
           مطلب دیگری در این گروه مطالب یافت نشد.
جستجو بر اساس موضوع: