کاربر مهمان ||  ورود

مطالب علمی و فنی - ماهنامه مهندسی پزشکی

ماهنامه شماره 209

آشنايي با روش هاي نوين پرتو درماني

نویسنده: دکتر سرور بهبهاني؛ دکتر محمد کريمي مريداني

آشنايي با روش هاي نوين پرتو درمانيدریافت فایل - 655KB

Zang209_1.jpg

يکي از دلايل اصلي مرگومير در دنياي امروز سرطان است. براي درمان انواع سرطان از روشهاي متفاوت درماني از قبيل جراحي، شيمي درماني، پرتودرماني و هورموندرماني استفاده ميشود. سرطان به تکثير نابه جا و بدون کنترل سلول در بدن اطلاق ميشود، به طوري که اين سلولها ميتوانند بسته به درجه تمايز مشابه بافتي باشند که از آن منشأ گرفته اند، يا کاملاً با آن متفاوت باشند. به طورمعمول اين سلولها قابليت دستاندازي به بافت، عروق مجاور و در مراحل پيشرفته تر، بافت هاي غير مجاور از طريق عروق خوني و لنفاوي را دارند. روشهاي معمول و متداول درمان سرطان با درنظرگرفتن پاتولوژي ميتواند شامل يک، دو يا هر سه روش، جراحي، شيميدرماني و راديوتراپي باشد. روش هاي جديدتر نظير ايمونوتراپي تحت بررسي جهت کاهش عوارض جانبي است که به نوبه خود نتايج اميدوارکنندهاي داشته است. ژندرماني هم از جمله روش هايي است که اميد است در آينده کمک زيادي به درمان سرطان کند.
کاربرد اصلي پرتودرماني در معالجه  امراض سرطاني است. راديوتراپي، به قراردادن سلولها در معرض پرتوهاي يونيزان به قصد درمان اطلاق ميشود. تمام بيماران مبتلا به سرطان در جريان مداواي خود از پرتودرماني استفاده نميکنند، ولي ميتوان گفت بسياري از اين بيماران در مرحلهاي از دوره درمان خود بهعنوان درمان اصلي با تسکيني يا همراه و همزمان با ساير روشهاي درماني تحت راديوتراپي قرار خواهند گرفت. ابتلا به سرطان تحت تأثير دو گروه عوامل مؤثر اعم از فاکتورهاي دروني و بيروني قرار دارد که اين موارد پيوسته بر هم تأثير ميگذارند. از اين رو در صورت وجود يک عامل سرطانزا در محيط، تمامي افرادي که در معرض اين عامل قرار گرفته اند به سرطان مربوط به آن عامل مبتلا نخواهند شد.
اين امر نشاندهنده نقش و تأثير  عواملي نظير تغذيه، آلودگيهاي زيستمحيطي، بهداشت،  وراثت و عوامل ژنتيک و ... در ابتلا يا عدم ابتلا به بدخيمي ها است. عدم مصرف دخانيات، واکسيناسيون، امتناع از نوشيدن الکل، اصلاح عادات غذايي، رعايت دستورهاي ايمني محيط کار، حفاظت مؤثر در برابر نور بهعنوان روشهاي اوليه پيشگيري از ابتلا به سرطان است. همچنين جلوگيري از ابتلا به بيماري هايي که از طريق ارتباط جنسي منتقل ميشوند، مانند: هپاتيت B و ايدز، رعايت بهداشت و جلوگيري از ابتلا به بيماريهاي عفوني که ميتوانند در ايجاد سرطان مؤثر باشند نيز در اين بين حائز اهميت هستند.
تشخيص زودهنگام و به موقع از راههاي ديگري چون غربالگري (تشخيص زودهنگام سرطانهاي خاص و ضايعههاي پيشسرطاني در افراد بدون علامت)، انجام خودآزمايي پستان، پاپ اسمير، آزمايش خون مخفي در مدفوع، آزمايش پروستات واندازهگيري PSA) Prostate-Specific Antigen)، ماموگرافي بعد از 40 سالگي، امکانپذير است. انجام اين موارد، در تمامي افراد بسته به سن و جنس  توصيه ميشود. همچنين سن شروع و روش بررسي و معاينات فوق در افرادي با سابقه فاميلي ابتلا به سرطانهاي  تخمدان، پستان، روده بزرگ يا ساير سرطانها با نظر و تشخيص پزشک متخصص، ميتواند متفاوت باشد.
در مواردي نياز به بررسي ژنتيک جهت اثبات احتمال ابتلا به سرطان و در صورت وجود زمينه ژنتيکي، استفاده از دارو يا جراحي به منظور جلوگيري از ابتلا به سرطان خواهد بود. همچنين راديوتراپي در کنترل درمان و گاه پيشگيري از بروز بعضي از بيماريهاي خوشخيم کاربرد دارد، جلوگيري از بروز کلوئيد در محل اسکار جراحي نيز از جمله کاربردهاي پرتودرماني بهشمار ميرود. بنابراين پرتودرماني يکي از روشهاي درمان سرطان است که از پرتوهاي پرانرژي براي از بينبردن سلولهاي سرطاني بهره ميگيرد. در پرتودرماني عمدتاً از انرژي پرتوهاي ايکس استفاده ميشود، اما استفاده از انرژي پروتون ها يا منابع ديگر هم رايج است. در راديوتراپي عمدتاً پرتو از خارج بدن به نقطه اي کوچک و دقيق تابانده ميشود، اما در نوع خاصي از آن که براکيتراپي يا نزديکدرماني نام دارد، منبع تابش در داخل بدن قرار ميگيرد. پرتودرماني با هدف قراردادن پايه هاي ژنتيکي کنترلکننده رشد و تقسيم سلولي، سلول هدف را از بين ميبرد. باتوجه به اين نکته که در طي پرتودرماني برخي سلولهاي سالم نيز آسيب ميبينند، يکي از اصليترين اهداف راديوتراپي کاهش صدمات وارده به سلولهاي سالم است. بيش از نيمي از افراد مبتلا به سرطان در طول روند درماني خود از پرتودرماني استفاده ميکنند. پرتودرماني تقريباً در درمان تمامي انواع سرطان کاربرد دارد. همچنين از پرتودرماني در درمان تودههاي غيرسرطاني (خوشخيم/بيخطر) استفاده ميشود. پرتودرماني ميتواند در مراحل مختلفي از روند درماني افراد مبتلا به سرطان استفاده شود. Neoadjuvant therapy به عنوان تنها درمان (يا درمان اصلي)، قبل از جراحي و براي کوچک کردن اندازه تومور، پس از جراحي و براي توقف رشد سلولهاي سرطاني باقيمانده احتمالي وAdjuvant therapy، به همراه ساير روشهاي درماني، مثل شيميدرماني، و براي تخريب سلولهاي سرطاني، براي کاهش غلائم در سرطانهاي پيشرفته بهکار ميروند.

مکانيسم فعاليت پرتو
راديوتراپي با آسيب به DNA سلولهاي تومورال، تأثير خود را ميگذارد. اين آسيب به DNA توسط يکي از دو صورت انرژي، فوتون يا ذرات باردار، ايجاد ميشود. اين آسيب ميتواند بهصورت يونيزاسيون مستقيم يا غيرمستقيم زنجيره DNA را تحت تأثير قرار دهد. در درمان با فوتون، اثرگذاري پرتوها بيشتر از طريق ايجاد راديکالهاي آزاد و در نتيجه آسيب رساندن به DNA است. از آنجاکه سلولها داراي مکانيزم ترميم آسيب DNA تک رشته اي هستند، ديده شده است که آسيب به دو رشتهDNA ، مهمترين تکنيکي است که منجر به مرگ سلولي ميشود. معمولاً سلولهاي سرطاني که تمايز نيافته و مشابه سلولهاي بنيادي هستند، بيشتر از سلولهاي سالم تمايزيافته، تکثير پيدا ميکنند و توانايي کمي براي بازسازي آسيبها دارند. آسيب رشته DNA در حين تقسيم سلولي به سلولهاي جديد منتقل ميشود؛ آسيبهاي DNA سلول سرطاني منجر به مرگ سلولها يا کاهش سرعت تکثير آنها ميشود.
يکي از محدوديتهاي راديوتراپي با فوتون آن است که سلولهاي تومورهاي توپر دچار کمبود اکسيژن ميشوند. تومورهاي توپر ميتوانند در نتيجه کاهش اکسيژن (هايپوکسي) رگهاي خوني خود را تقويت کنند. اکسيژن يک حساسکننده قوي به پرتو است و تأثير دز تابشي را با ايجاد راديکالهاي آزاد آسيبزننده به DNA افزايش ميدهد. سلولهاي تومورال در يک محيط هايپوکسيک نسبت به پرتو، 2 تا 3 برابر مقاومتر از سلولهاي سرطاني که در محيط داراي اکسيژن هستند، ظاهر ميشوند. تحقيقات زيادي از جمله استفاده از مخازن فشار قوي اکسيژن، جايگزينهاي خون که اکسيژن زيادي حمل ميکنند، داروهاي حساس کننده سلولهاي هايپوکسيک مانند ميزونيدازول و مترونيدازول، و سايتوتوکسين هاي هايپوکسيک (سموم بافتي) مانند تيراپازامين، براي غلبه بر کمبود اکسيژن، اختصاص داده شده است.
ذرات باردار مانند پروتون، بورون، کربن و يونهاي نئون باعث آسيب مستقيم به DNA سلولهاي سرطاني ميشوند، مستقل از ميزان اکسيژن بافت، اثري ضد تومور دارند چون بيشتر از طريق شکستن دو رشته DNA تأثير خود را ميگذارد. در پروتونتراپي، آسيبهاي وارده به بافتهاي سالم اطراف تومور بسيار پايين است. اين موضوع کمک ميکند تا تومورهايي که در نواحي حساس هستند (مانند تومورهاي سر وگردن) با دقت بيشتر و با حداقل آسيب به بافت هاي اطراف درمان شوند. تابش پرتو براي کودکان مضر است، چون در حال رشد هستند.

تفاوت بين انواع راديوتراپي
پرتودهي ممکن است توسط دستگاهي خارج از بدن (راديوتراپي خارجي) يا توسط منبع پرتو در داخل بدن (راديوتراپي داخلي) يا توسط مواد راديواکتيو باز در داخل بدن (راديوتراپي سيستميک) انجام شود.
نوع پرتودهي به نوع تومور، تحمل بافتهاي سالم اطراف محل آن، مسافتي که پرتو بايد در داخل بدن طي کند و همچنين به سلامت عمومي بيمار، تاريخچه بيماري و اينکه آيا بيمار از روشهاي ديگر درمان استفاده خواهد کرد يا نه و مجموعهاي عوامل ديگر بستگي دارد. در بيشتر بيماران از روش پرتودرماني خارجي و در تعدادي از بيماران از سه روش پرتودرماني خارجي، داخلي، سيستميک همراه با هم يا جداگانه استفاده ميشود.

راديوتراپي خارجي
پرتودرماني يا راديوتراپي خارجي معمولاً دربيماران سرپايي مورد استفاده قرار ميگيرد. در بيشتر اين بيماران نيازي به بستريشدن در بيمارستان نيست. راديوتراپي خارجي براي درمان انواع سرطان شامل سرطان مثانه، مغز، پستان، رکتوم، پانکراس، معده، گردن رحم، حنجره، ريه، پروستات و رحم استفاده ميشود. علاوه بر اين راديوتراپي خارجي ممکن است براي کاهش دردهاي متاستاتيک يا مشکلات ديگر ناشي از گسترش تومورها مورد استفاده قرار گيرد.

راديوتراپي حين جراحي
 Intraoperative Radiotherapy
اين روش نوعي پرتو درماني خارجي همراه با جراحي است . IIORT  براي درمان تومورهاي متمرکز که نميتوان آنها را به طورکامل خارج کرد يا خطر عود مجدد وجود دارد، استفاده ميشود. بعد از خارجکردن تمام يا بيشتر بافت تومورال، در حين جراحي يک دوز زياد با انرژي بالا مستقيماً به محل تومور داده ميشود (بافتهاي سالم اطراف بهوسيله شيلدهاي مخصوصي حفاظت ميشوند). بيمار بعد از عمل جراحي در بيمارستان بستري ميشود. اين روش ممکن است در درمان تومورهاي تيروئيد، Gynecological، Colorectal روده باريک و لوزالمعده (پانکراس) استفاده شود. اين روش براي درمان برخي از انواع تومورهاي مغز و سارکوماي لگن در بزرگسالان تحت بررسي است.

راديوتراپي داخلي Brachytherapy
در اين روش منبع تشعشع که در يک پوشش نگهدارنده کوچک پيچيده شده در داخل تومور يا بسيار نزديک به آن قرار ميگيرد و Implant يا ماده کاشتني ناميده ميشود. مواد کاشتني ممکن است در شکلهاي مختلف مانند سيمهاي کوچک، تيوبهاي پلاستيکي (کاتترها) Ribbans (رشتهاي) کپسول يا به شکل دانهاي وجود داشته باشد. مواد کاشتني مستقيماً در داخل بدن گذاشته ميشوند. در راديوتراپي داخلي ممکن است بيمار نياز به بستريشدن داشته باشد. راديوتراپي داخلي معمولاً به يکي از روشهاي زير انجام ميشود که هرکدام بهطور جداگانه توضيح داده شدهاند. در هر سه روش از مواد کاشتني سربسته استفاده ميشود.

راديوتراپي داخل نسجي
 Int
erstitial Radiotherapy
در اين روش ماده راديواکتيو در داخل بافت يا نزديک محل تومور قرار ميگيرد. اين روش در درمان تومورهاي سر و گردن، پروستات، گردن رحم (Cervix)، تخمدان، پستان، نواحي لگن و اطراف مقعد استفاده ميشود. در راديوتراپي خارجي پستان ممکن است يک دوز بيشتر (Boost) به روش داخل نسجي يا خارجي به بيمار داده شود.

راديوتراپي داخل حفرهاي Therapy Intracavitary
در اين روش منبع راديواکتيو به وسيله يک اپليکاتور در داخل بدن قرار ميگيرد. اين روش معمولاً در درمان تومورهاي رحم استفاده ميشود. محققان در حال مطالعه و بررسي انواع راديوتراپي داخلي براي درمان ديگر سرطانها شامل پستان، Bronchial، گردني، مثانه، دهاني، Tracheal، Rectal، رحم و واژن هستند.

راديوتراپي سيستميک (پزشکي هسته اي)
در اين روش از مواد راديواکتيو مانند Strontium89 131 I  به صورت خوراکي يا تزريقي استفاده ميشود. اين روش درماني گاهي اوقات براي درمان سرطان تيروئيد و لنفوم غير هوچکيني بزرگسالان استفاده ميشود. محققان در حال بررسي موادي هستند که بتوانند براي درمان ديگر انواع سرطان مورد استفاده قرار گيرند.

آشنايي با دستگاههاي پرتودرماني

Zang209_2.jpg

دستگاه اشعه ايکس سطحي
از اين دستگاه ها براي درمان بيماري هاي بدخيم در سطح پوست استفاده ميشود، محدوده ولتاژ اين دستگاهها 50 الي 150 کيلو ولت است. ميدان درمان اين دستگاهها معمولاً در اندازههاي ثابت و دايرهاي شکل است.

دستگاه اشعه ايکس عمقي
از اين دستگاهها براي درمان بيماريهاي بدخيم در لايه هاي عميقتر بدن استفاده ميشود. محدوده ولتاژ اين دستگاهها 200 الي 500 کيلو ولت است. ميدان درمان اين دستگاهها مربع شکل است و در برخي مدلها ثابت و در برخي قابل تغيير است. دستگاههاي اشعه ايکس در محدوده 200 تا 300 کيلو ولت را نيمه عمقي يا ارتوولتاژ ناميده ميشوند.
دستگاه کبالت درماني
در ايران دستگاههاي کبالت بيشترين کاربرد را در پرتودرماني انواع سرطانها دارند .اين دستگاهها مجهز به چشمه کبالت 60 هستند. اشعه گاماي چشمه کبالت 60 تقريباً برابر اشعه ايکس با انرژي 1/25 ميليون الکترون ولت است. در هنگام خاموشبودن دستگاه، چشمه کبالت بايد داخل حفاظ قرار گيرد. حفاظ چشمه اين دستگاه اغلب از جنس سرب با ترکيبي از اورانيوم تهي شده است. در يک طرف حفاظ، حفرهاي تعبيه شده است و در زمان اکسپوز، چشمه روبروي حفره قرار ميگيرد.

Zang209_3.jpg

شتاب دهنده خطي
  (Linear Accelerator, linac)
اين دستگاهها اشعه ايکس با انرژيهاي بسيار بالا توليد ميکنند (4 ميليون ولت به بالا). باريکه پرتو توليدشده بدون نيم سايه است. مدار الکترونيکي اين دستگاهها پيچيده است و نياز به نگهداريهاي ويژه توسط متخصص دارد. اين مدلها ميتوانند با چند انرژي مختلف درمان را انجام دهند و قابليت درمان با الکترون را دارا هستند. همچنين از طريق الکترونتراپي، بهترين درمان سطحي را انجام ميدهند.  ضخامت حفاظ ساختماني آنها به طورقابل توجهي نسبت به دستگاه هاي کبالت درماني افزايش پيدا ميکند.
انواع مختلفي از شتاب دهنده هاي خطي طراحي و ساخته شدهاند اما نمونه اي که در پرتودرماني استفاده ميشود، الکترون ها را يا به وسيله امواج الکترومغناطيسي ايستاده (Standing wave linear accelerator)  يا متحرک (Travelling wave linear accelerator) در بازه بسامدي ميکروموج (تقريباً 3000 مگاسيکل بر ثانيه) شتاب ميدهد. تفاوت اين دو در طراحي ساختار سيستم شتابدهنده است. نوع شتابدهنده با موج متحرک، در انتها داراي يک بخش يا Dummy است که جاذب توان باقيمانده است. اين بخش باعث پيشگيري از بازگشت مجدد و انعکاس موج الکترومغناطيس ميشود. به بياني ديگر شتابدهنده موج ايستاده امکان انعکاس بيشينه امواج در دو انتها را فراهم ميکند به طوري که امواج رفتوبرگشت با يکديگر تداخل کرده و باعث ايجاد موج ايستاده ميشوند. در شتابدهنده با موج ايستاده، توان ميکروموج به جاي آنکه از طريق روزنه پرتو الکترون به سيستم متصل شود، از طريق روزنههاي جفتکننده   (Coupling cavities) به شتاب دهنده متصل ميشود. شتاب دهنده هاي موج ايستاده قيمت بيشتري دارند علاوه بر اين لازم است يک گرداننده(Circulator)  يا عايق ميان چشمه ميکروموج و ساختمان شتابدهنده قرار گيرد تا از رسيدن موج منعکسشده به چشمه جلوگيري کند.

Zang209_4.jpg

دستگاه سيمولاتور (شبيهساز)
اين دستگاهها توانايي شبيه سازي تمام حرکات دستگاههاي درماني، اندازه ميدان پرتو و غيره را دارند. به جاي تيوب اشعه ايکس درماني، تيوب اشعه ايکس تشخيصي دارند و امکان فلوروسکپي اعضاي داخلي بدن بر روي صفحه تلويزيون وجود دارد. امکان دريافت تصاوير راديوگرافي نيز توسط اين دستگاه ها وجود داشته و امکان دريافت دو تصوير راديوگرافي عمود برهم جهت شبيه سازي سه بعدي را دارند. همچنين امکان تغيير فاصله بر روي دستگاه وجود داشته لذا امکان استفاده از شعاع هاي چرخش متفاوت براي دستگاههاي مختلف ميسر خواهد بود.
پس از اين که مقدار پرتويي که بايد توسط تومور دريافت شود محاسبه شد، به منظور مشخصکردن وضعيت بيمار در مقابل دستگاه شتابدهنده، بيمار به دستگاه سيمولاتور يا شبيه ساز منتقل ميشود. با استفاده از سيمولاتور و تصاويري که توسط آن تهيه  ميشود، اطمينان حاصل ميشود که تومور در موقعيت صحيح قرار گرفته و دوز درماني مورد نياز را دريافت ميکند.

zang209_5.jpg

دستگاه براکي تراپي
هدف، کاهش پرتوگيري ناخواسته بافت هاي سالم اطراف غده و اعمال دز کافي و متمرکز به غده است. گاهي براکي تراپي تنها روش مناسب براي اعمال بيشترين دز به غده است. در اين روش، چشمه هاي پرتوزا در ابعاد کوچک و اشکال مختلف در فاصله بسيارکم از غده سرطاني يا داخل آن قرار ميگيرند. با توجه به قانون عکس مجذور فاصله، غده سرطاني نزديک به چشمه بيشترين دز و بافتهاي سالم دورتر حداقل پرتوگيري را خواهند داشت. يکي ديگر از کاربردهاي براکي تراپي در حوزه درمان سرطانهاي پوستي است. در اين روش با استفاده از يک قالب (مولد) و قراردادن کاتترهاي براکي در داخل اين مولد، امکان درمان سطحي پوست ميسر ميشود. تهيه قالبي از پوست که بتواند هم به صورت کامل سطوح و ناهمواريهاي سطح پوست را ايجاد کرده، از نظر خواص دوزيمتري براي کاربرد براکي تراپي مناسب باشد و با تصويربرداري توسط موداليته هايي مانند CT و MRI مطابقت داشته باشد و هم قابليت مناسب تکرارپذيري را دارا باشد، از اهميت زيادي برخوردار خواهد بود. به دست آوردن تمام اين موارد با اپليکاتورهاي متداول براکي تراپي امکانپذير نبوده و به همين دليل بايد از اپليکاتورهاي اختصاصي براي بيماران استفاده شود. کمپاني AnatGE اسپانيا براي حل اين مشکل راهکار استفاده از خمير exaSkin را ارائه کرده است. اين خمير در دماي معمولي بسيار نرم است و پس از ترکيب با ماده دوم و گذشت زمان مشخص،کاملاً سخت خواهد شد، به دليل شکلپذيري بسيار بالاي آن، امکان تکرارپذيري درمان را فراهم ميآورد، و از نظر مشخصات دوزيمتري به دليل مشابهت آن به ضريب جذب بافت، انتخابي ايده آل براي کاربرد براکي تراپي خواهد بود.
سيستمهاي براکي تراپي امکان رساندن دوز مورد نياز به بافتهاي تومورال از نزديک و کاهش دوز بافتهاي سالم را ايجاد ميکند. سيستمهاي براکي تراپي اتوماتيک که به Afterloader نيز مشهور هستند معمولاً همراه با سورس راديواکتيو (کبالت و يا ايريديم)، سيستم طراحي درمان و نيز اپليکاتورهاي مورد نياز براي قسمت مورد درمان عرضه ميشوند. سيستم هاي کمپاني Bebig قابليت کار با هر دو سورس ايريديم و کبالت را دارا هستند. کمپاني Bebig رنج وسيعي از اپليکاتورهاي مورد نياز در درمان قسمتهاي مختلف را با سيستم هاي براکي تراپي خود عرضه ميکند. دستگاه SagiNova داراي 25 کانال خروجي است که به صورت نرمافزاري، قابليت افزايش به 50 کانال خروجي را خواهد داشت. سيستم ميتواند به صورت اختياري قابليت Invivo dosimetry را هم داشته باشد. سيستم طراحي درمان SagiPlan قابليت انجام تمام تکنيکهاي Reconstruction شامل تکنيک بدون تصوير، تصوير دوبعدي، سه بعدي و هم چنين فيوژن تصاوير را دارد، قابليت درمان Real-Time براي پروستات نيز ميتواند به صورت گزينه جانبي در صورت نياز به سيستم اضافه شود. اين سيستم قابليت دريافت تمامي تصاوير با موداليته هاي مختلف (سونو، سي تي اسکن، و ام آر آي ) با فرمت Dicom RT را خواهد داشت.

تکنيکهاي نوين راديوتراپي
بخش پرتودرماني با فراهم آوردن آخرين امکانات مورد نياز جهت انجام انواع روشهاي پرتو درماني پيشرفته مانندCRT3 ، TSET،IMRT ،IGRT و نيز قابليت انجام تکنيکVMAT، مرکزي ويژه در کشور است که آخرين روشهاي درماني روز دنيا را در دسترس بيماران کشور قرار ميدهد تا اين بيماران بتوانند به بهترين نحو ممکن و با بيشترين دقت در داخل کشور درمان شده و نيازي به ارجاع به خارج از کشور نداشته باشند.


پرتودرماني تطبيقي سه بعدي (3DCRT)
يک روش درماني پايه در بحث پرتودرماني است که کليه مراحل طراحي درمان و بارگذاري آن با کمک تصاوير سه بعدي و سيستم هاي طراحي درمان کارآمد در اين زمينه انجام ميگيرد.

پرتودرماني تمام بدن با بيم الکتروني (TSET)
اين تکنيک از دسته پرتوهاي الکتروني جهت درمان تومورهاي پوستي که ناحيه وسيعي از پوست بيماران را در بر ميگيرد، استفاده ميکند.

پرتو درماني با شدت تعديليافته (IMRT)
نقطه عطف روشهاي پرتودرماني جديد روش IMRT است که در آن اصل درمان بر افزايش دوز تجويزي به بافت تومورال و حفظ حداکثري بافتهاي سالم اطراف آن از آسيب ناشي از پرتو استوار است.
در راديوتراپيهاي سنتي، درمانها به صورتي بود که پرتوها با شدتي يکسان بر سطح مورد نظر ميتابيدند. البته ميتوان تا حدي به کمک وج يا ساير جبران کننده ها شدت دز را در نقاطي کم و زياد کرد. IMRT به تکنيکي از راديوتراپي اطلاق ميشود که در آن پرتوهايي با شدتهاي متفاوت از زواياي مختلف به ناحيه مورد نظر در بدن تابيده ميشوند. در اين تکنيک، از طراحي درمان معکوس استفاده ميشود. هدف تکنيک IMRT درمان بيمار با تابش پرتوهايي با اثرگذاريهاي غير يکنواخت از جهات مختلف است، که باعث ميشود دز زيادي با دقت فراوان به ناحيه هدف و دز کمي به بافت هاي سالم اطراف آن برسد. برنامه طراحي درمان آن به صورتي است که هر پرتو به تعداد زيادي پرتوهاي کوچکتر تقسيم ميشود و دز موردنظر و اثرگذاري هرکدام از آنها تعريف ميشود. درIMRT ، کوليماتور به صورت سنتي خود نيست و به صورت (MLC (Multi leaf Collimator است.MLC  باعث ميشود تا بتوان شکل دلخواه را به بيم مورد نظر داد و به خوبي با تکنيک IMRT همکار و هماهنگ است.

ميکروترون
ميکروترون يک شتابدهنده الکترون است که از ترکيب قوانين حاکم بر شتابدهنده  خطي و سيکلوترون استفاده ميکند. با کمک يک ميدان مغناطيسي متغير، به الکترونها شتاب داده ميشود و پس از انتخاب انرژي مورد نظر، يک لوله منحرفکننده بهصورت خودکار به سمت مدار متناسب با آن انرژي حرکت ميکند تا پرتو الکتروني بتواند از آن خارج شود. مزيت اصلي ميکروترون نسبت به شتابدهنده خطي، ساده بودن انتخاب انرژي، کوچک بودن دسته پرتو آن و کوچکبودن اندازه سيستم است.

کمان درماني با حجم بهينه شده (VMAT)
اين روش درماني جزو روشهاي کاملاً نوين در دنيا است که خوشبختانه سيستمهاي سختافزاري و نرمافزاري آن در کشور فعال است و قابليت انجام اين تکنيک را داراست.

 پرتودرماني مبتني بر تصوير (IGRT)
هر مرکز پرتودرماني با توجه به دارابودن سيستم تصويربرداري aSi_500 اين توانايي را دارد که درمان مبتني بر تصويربرداري همزمان را با بالاترين دقت ممکن فراهم آورد، به گونه اي که ميتوان با اين روش دقت درمان را به بالاترين حد ممکن که لازمه يک درمان بهينه و با کيفيت است، رساند.

ستريوتاکتيک راديوتراپي
اين تکنولوژي، پرتو را به صورت بسيار دقيق به بدن ميرساند. اين روش بيشتر براي تومورهاي سر و گردن استفاده ميشود ولي براي ساير نقاط بدن هم قابل استفاده است. در استريوتاکتيک راديوتراپي از سيستمي سه بعدي استفاده ميشود تا به خوبي هدف مشخص شود، در اين حالت علامتي هم در آن ناحيه قرار ميگيرد تا محل تومور کاملاً مشخص شود؛ اين کار باعث ميشود دز تابش دقيقاً به محل تعيين شده، برسد. هدف اين کار رساندن دز مناسب به کل تومور و حفظ بافتهاي سالم اطراف است. راديوتراپي استريوتاکتيک با تکنيکهاي درماني مختلفي از جمله گاما نايف که از کبالت 60 استفاده ميکند، يا سايبرنايف و غيره انجام ميشود. درمان ميتواند در يک يا چند جلسه انجام شود. اين تکنولوژي کمک ميکند تا سلولهاي تومورال تنها در يک جلسه درماني از بين بروند و تومور ريشهکن شود.

گامانايف
دستگاهي است که داراي 201 چشمه کبالت 60 است که درون محفظهاي به شکل نيمکره چيده شدهاند. هرکدام از اين چشمه ها ميتوانند حول محور خاصي تا فاصله 40 سانتيمتري تابش داشته باشند. هرکدام از اين چشمه ها داراي کوليماتور مخصوص خود هستند و اين محفظه کلاهخود شکل داراي 201 کوليماتور است و روي سر بيمار قرار ميگيرد. باتوجه به محل تومور، شکل آن و دزي که مورد نظر است، تعدادي از کوليماتورها باز ميشوند. گامانايف به علت سيستمي که دارد فقط براي سر (مغز) و درمان تومورهاي تا 4 سانتيمتر استفاده ميشود.

سايبرنايف
تکنيک ديگري که روزبه روز بيشتر در حال گسترش است، سايبر نايف است. ساختار اين دستگاه به اين صورت است که شتاب دهندهاي روي يک بازوي روباتيک قرار دارد و در حدود 6 درجه قدرت گردش دارد. دقت اين دستگاه بسيار بالاست و مستقيماً ناحيهاي که نشانهگذاري شده را هدف قرار ميدهد. اين دستگاه مانند گامانايف فقط براي تومورهاي کوچک قابل استفاده است. استفاده از سايبرنايف براي تومورهايي که در نواحي حساس هستند (مانند نخاع) بسيار مناسب است چون در عين حفظ بافتهاي سالم اطراف، دز مناسبي را به تومور ميرساند.
نحوه کلي درمان به وسيله سيستم رباتيک سايبر نايف به صورتي است که در مرحله اول بسته به نوع تومور سرطاني از بيمار ام آر آي يا سي تي اسکن تهيه ميشود و در ادامه اطلاعات سي تي اسکن و ام آر آي جهت برنامهريزي درمان به سيستم کامپيوتري سايبرنايف داده ميشود. نرمافزار پيشرفته اين سيستم رباتيک به صورت بسيار دقيق براي نابودکردن تومور نوع، مقدار و جهت تابش پرتو را برنامه ريزي ميکند. در اين مرحله با نظر متخصص مشخص ميشود چند جلسه براي درمان تومور کافي است. در نهايت بيمار به اتاق سايبرنايف انتقال پيدا کرده و بر روي تخت دراز ميکشد و درحاليکه ماسکي بر روي صورت دارد و به موسيقي گوش ميکند، بدون درد مورد درمان قرار ميگيرد. معمولاً هر دوره کمتر از 50 دقيقه به طول ميانجامد و بيمار ميتواند بعد از درمان، محل را ترک کند. تعداد جلسات درمان با سايبرنايف بسته به نوع تومور مشخص ميشود که به طور معمول بين 3 تا 10 جلسه متغير خواهد بود. اما براي درمان تومورهاي پيشرفته تر به جلسات بيشتري نياز است.

منابع
[1] http://tehrancancer.com
[2] http://samantabesh.com
[3] http://smart-en.ir
[4] https://hidoctor.ir
[5] Khan F. Handbook of the physics of radiation therapy. Baltimore:Williams and Wilkins; 2009. Pp.36-53.
[6] Schlyer DJ, Van den Winkel P, Ruth TJ, Vora MM. Cyclotron produced radionuclides: Principles and practice. Technical Reports Series No.465, Vienna: IAEA; 2008. P.31-57.
[7] Haddadi Gh, Haddadi MB, Vardian M, Different Radiotherapy Methods: A Review Journal of Fasa University of Medical Sciences,2012, Vol.2 l No.4.

جستجو بر اساس موضوع:
           مطلب دیگری در این گروه مطالب یافت نشد.
جستجو بر اساس موضوع: